පතන බෝ වෘක්ෂය (Ficus arnottiana):
පොදුවේ කපුටු බෝ, පර්වත බෝ (Indian Rock Fig) හෝ රැළි සහිත පත්‍ර ඇති බෝ (Wavy-leaved Fig) ලෙස හැඳින්වෙන Ficus arnottiana යනු ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයට ආවේණික වූ සුවිශේෂී බෝ වර්ගයකි. මෙහි පොදු නාමයෙන් ඇඟවෙන පරිදි, මෙම වෘක්ෂය ගල් පර්වත සහිත වාසස්ථානවලට දැඩි කැමැත්තක් දක්වන අතර බොහෝ විට කඳු බෑවුම්, විශාල ගල් කුළු සහ නිරාවරණය වූ බෑවුම් මත වැඩෙනු දක්නට ලැබේ. මෙම ශාක විශේෂය නම් කර ඇත්තේ උද්භිද විද්‍යාවට විශාල මෙහෙවරක් කළ ස්කොට්ලන්ත ජාතික උද්භිද විද්‍යාඥ ජෝර්ජ් ආර්නොට් වෝකර්-ආර්නොට් (George Arnott Walker-Arnott) හට උපහාරයක් වශයෙනි.

උද්භිද විද්‍යාත්මක විස්තරය
Ficus arnottiana යනු සාමාන්‍යයෙන් මීටර් 20ක් (අඩි 66ක්) පමණ උසට වැඩෙන මධ්‍යම හෝ විශාල ප්‍රමාණයේ පතනශීලී වෘක්ෂයකි. එය පුළුල් ලෙස විහිදුණු අතුපතරින් යුක්ත වන අතර, විවෘත භූ දර්ශනවල වැදගත් සෙවණ ලබා දෙන වෘක්ෂයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. මෙහි පොත්ත සාමාන්‍යයෙන් සිනිඳු වන අතර අළු-සුදු පැහැති වේ. මෙම ලා පැහැති කඳ තද කොළ පැහැති පත්‍ර සමඟ මනාව කැපී පෙනේ.

මෙහි පත්‍ර විශාල වන අතර හෘදයාංගම හැඩයකින් යුක්තය. පත්‍ර මතුපිට දිලිසෙන සුළුය. මෙහි පත්‍ර හඳුනාගැනීමේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය වන්නේ එහි කෙළවරයි; සමීප සබඳතාවක් ඇති ශ්‍රී මහා බෝධී (Ficus religiosa) පත්‍ර මෙන් නොව, මෙහි පත්‍ර අග සිහින් වුවද ඉතා දිගු නැත. පත්‍රවල දාර මදක් රැළි සහිත ස්වභාවයක් ගන්නා අතර ‘රැළි සහිත පත්‍ර ඇති බෝ’ යන නම ලැබීමට එය හේතු වී ඇත.

මෙම ගසෙහි අතු දිගේ යුගල වශයෙන් හටගන්නා කුඩා වටකුරු ගෙඩි (Figs) දැකිය හැකිය. මේවා නොමේරූ කාලයේදී කොළ පැහැති වන අතර ඉදුණු විට රතු පැහැයට හැරේ. මෙම ගෙඩි කුඩා වුවද, පක්ෂීන්, වවුලන් සහ අනෙකුත් වන සතුන් සඳහා අත්‍යවශ්‍ය ආහාර ප්‍රභවයක් වන බැවින් පාරිසරික වශයෙන් ඉතා වැදගත් වේ. අනෙකුත් බෝ විශේෂ මෙන්ම, මෙම ශාකය ද පරාගණය සඳහා විශේෂිත වඹර විශේෂ සමඟ අන්‍යෝන්‍ය සහජීවනයක් පවත්වයි.

වාසස්ථාන සහ ව්‍යාප්තිය
මෙම ශාකය ප්‍රධාන වශයෙන් ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉන්දියාව පුරා ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර අග්නිදිග ආසියාවේ සමහර කොටස්වල ද දැකිය හැකිය. මෙය බහුලව දක්නට ලැබෙන්නේ:

වියළි පතනශීලී වනාන්තරවල

ගල් සහිත කඳු සහ බෑවුම්වල

විශාල පාෂාණ සහ කඳු මුදුන්වල

ගං ඉවුරු සහ විවෘත ලැහැබ්වල

අඩු පෝෂණ ගුණයකින් යුත් පසෙහි සහ ඉතා වියළි තත්ත්වයන් යටතේ පවා වැඩීමට ඇති හැකියාව නිසා, වෙනත් කිසිදු විශාල වෘක්ෂයකට පැවතිය නොහැකි කර්කශ පරිසරයන්හි මෙම ශාකය සරුවට වැඩේ.

පාරිසරික වැදගත්කම
බෝ විශේෂයක් ලෙස, Ficus arnottiana සිය පරිසර පද්ධතියේ ‘මූලික ශාක විශේෂයක්’ (Keystone species) ලෙස ක්‍රියා කරයි. අනෙකුත් පළතුරු හිඟ කාලවලදී පවා මෙහි ගෙඩි හටගන්නා බැවින් වන සතුන් රාශියක් මින් පෝෂණය වේ. එමෙන්ම ගල් සහිත බෑවුම් ස්ථායී කිරීමට සහ පස සංරක්ෂණය කිරීමට ද මෙම වෘක්ෂය මහත් පිටුවහලක් වේ.

සමාප්තිය
Ficus arnottiana හෙවත් පර්වත බෝ වෘක්ෂය යනු අසීරු තත්ත්වයන් යටතේ වුවද ඔරොත්තු දීමේ සහ අනුවර්තනය වීමේ ශක්තිය විදහා දක්වන සංකේතයකි. බොහෝ විට ශ්‍රී මහා බෝධී වෘක්ෂය (Ficus religiosa) සමඟ පටලවා ගනු ලැබුවද, මෙය තමාටම අනන්‍ය වූ ලක්ෂණ සහිත, පාෂාණ සහ හිරු එළිය සමඟ දැඩිව බැඳුණු, දකුණු ආසියානු භූ දර්ශනයේ වටිනා උරුමයකි.