සල් වෘක්ෂය (Shorea robusta):
විද්‍යාත්මකව Shorea robusta ලෙස හැඳින්වෙන සල් වෘක්ෂය, ඩිප්ටෙරොකාපේසියේ (Dipterocarpaceae) පවුලට අයත්, ආර්ථිකමය, සංස්කෘතිකමය සහ ආගමික වශයෙන් ඉතා ඉහළ වටිනාකමක් ඇති විශාල වෘක්ෂයකි. දකුණු ආසියාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල මෙය සල්, සාලා, ශාලා හෝ සඛුවා යන නම්වලින් හැඳින්වේ. මෙම ශාකය ඉන්දියාව, නේපාලය, බංග්ලාදේශය සහ හිමාලයානු කලාපයට ආවේණික වන අතර එම ප්‍රදේශවල වනාන්තර පද්ධතිවල ප්‍රමුඛව දැකගත හැකිය.

විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය
රාජධානිය: Plantae

ගෝත්‍රය: Malvales

කුලය: Dipterocarpaceae

ගණය: Shorea

විශේෂය: Shorea robusta

සංරක්ෂණ තත්ත්වය
IUCN රතු දත්ත පොතට අනුව, Shorea robusta වෘක්ෂය “අවම අවධානය යොමු කළ යුතු” (Least Concern – LC) ගණයට ඇතුළත් කර ඇත. මෙයින් අදහස් වන්නේ මෙම ශාකය දැනට වඳවීමේ තර්ජනයකට ලක්ව නොමැති බවයි.

උද්භිද විද්‍යාත්මක විස්තරය
සල් වෘක්ෂය මීටර් 40ක් (අඩි 130ක්) පමණ උසට වැඩෙන විශාල වෘක්ෂයක් වන අතර මෙහි කඳ මීටර් 2ක් පමණ විෂ්කම්භයක් ගනී.

පත්‍ර: සරල, පළල් සහ සම් වැනි ස්වභාවයක් ගනී. දිගින් සෙන්ටිමීටර 10-25ක් සහ පළලින් සෙන්ටිමීටර 5-15ක් පමණ වේ.

සෘතුමය බව: තෙතමනය සහිත ප්‍රදේශවල සදාහරිත වන අතර, වියළි ප්‍රදේශවල පෙබරවාරි සහ අප්‍රේල් අතර කාලයේදී පත්‍ර හළයි. නව පත්‍ර අප්‍රේල් සහ මැයි මාසවලදී හටගනී.

ව්‍යාප්තිය සහ වාසස්ථාන
මෙම වෘක්ෂය මියන්මාරයේ සිට ඉන්දියාව, නේපාලය සහ බංග්ලාදේශය දක්වා හිමාලය කලාපයට දකුණින් විහිදුණු ප්‍රදේශවල ව්‍යාප්ත වී ඇත. නේපාලයේ චිට්වාන් (Chitwan) වැනි ජාතික උද්‍යානවල සහ ඉන්දියාවේ චතිස්ගාර්, ඔඩිෂා වැනි ප්‍රාන්තවල සල් වනාන්තර බහුලව දක්නට ලැබේ.

ආගමික සහ සංස්කෘතික වැදගත්කම
හින්දු ආගම
හින්දු සම්ප්‍රදාය තුළ සල් වෘක්ෂය විෂ්ණු දෙවියන් සමඟ සම්බන්ධ පූජනීය වෘක්ෂයක් ලෙස සැලකේ. රාමායණයේ සඳහන් වන පරිදි, රාම කුමරු සිය දිව්‍යමය ශක්තිය විදහා පෑම සඳහා එකම ඊතලයකින් සල් ගස් හතක් විද ඇත. ඉන්දියානු දේවස්ථාන කලාවේ දක්නට ලැබෙන ‘සාලභංජිකා’ (Salabhanjika) කැටයම්වල දැක්වෙන්නේ ද පිපුණු සල් අත්තක් අල්ලාගෙන සිටින කාන්තා රූපයකි.

බුදු දහම
බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය තුළ සල් වෘක්ෂයට හිමිවන්නේ සුවිශේෂී ස්ථානයකි:

මහාමායා දේවිය සිද්ධාර්ථ කුමරුන් ප්‍රසූත කළේ ලුම්බිණියේ සල් උයනක සල් අත්තක් අල්ලාගෙන සිටියදීය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑවේ කුසිනාරා නුවර උපවත්තන සල් උයනේ සල් ගස් දෙකක් (සල රුක්) අතරය.

පෙර බුදුවරුන් වන කොණ්ඩඤ්ඤ සහ වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේලා බුද්ධත්වයට පත් වූයේ ද සල් වෘක්ෂයන් පාමුලදීය.

වෙනත් ගස් සමඟ පටලවා ගැනීම (Confusion)
සල් වෘක්ෂය බොහෝ විට නාගලිංගම් (Couroupita guianensis) ගස සමඟ පටලවා ගනු ලැබේ. නාගලිංගම් යනු දකුණු ඇමරිකානු සම්භවයක් ඇති ශාකයක් වුවද, ශ්‍රී ලංකාව, ඉන්දියාව සහ තායිලන්තය වැනි රටවල විහාරස්ථානවල සල් ගස ලෙස වරදවා වටහාගෙන රෝපණය කර ඇත්තේ මෙම නාගලිංගම් ගසයි. සැබෑ සල් මල් නාගලිංගම් මල්වලට වඩා බෙහෙවින් වෙනස්ය.

ආර්ථික වැදගත්කම
දැව: සල් ලී ඉතා ශක්තිමත් සහ කල් පවතින දැව වර්ගයකි. නිවාස ඉදිකිරීමට, දුම්රිය සිල්පර කොට සහ පාලම් සෑදීමට මෙය බහුලව යොදා ගනී.

පත්‍ර: මෙහි පත්‍ර පරිසර හිතකාමී පිඟන් සහ කෝප්ප (Patravali) සෑදීමට ඉන්දියාවේ සහ නේපාලයේ භාවිත වේ.

දුම්මල: සල් දුම්මල (Sal Dammar) ආයුර්වේද ඖෂධ ලෙසත්, ආගමික වතාවත්වලදී සුවඳ දුම් ලෙසත් භාවිත කරයි.

බීජ: බීජවලින් ලබාගන්නා තෙල් පහන් දැල්වීමට සහ පිරිපහදු කිරීමෙන් පසු ආහාර පිසීමට ද යොදා ගනී.

සමාප්තිය
සල් වෘක්ෂය යනු හුදෙක් වනාන්තරයක වැඩෙන ගසක් පමණක් නොව, එය දකුණු ආසියාවේ ආත්මීය උරුමයක්, ආගමික සංකේතයක් සහ ආර්ථිකමය සම්පතකි. ඉතිහාසය, ආගම සහ එදිනෙදා ජීවිතය සමඟ එහි ඇති දැඩි සබඳතාවය නිසා එය උපමහාද්වීපයේ වඩාත්ම ගෞරවයට පාත්‍ර වූ වෘක්ෂයක් බවට පත්ව ඇත.