කුඹුක් වෘක්ෂය (Terminalia arjuna):
පොදුවේ කුඹුක් (Arjuna) ලෙස හැඳින්වෙන Terminalia arjuna යනු කොම්බ්‍රිටේසියේ (Combretaceae) පවුලට අයත්, විශාල පතනශීලී වෘක්ෂයකි. දකුණු ආසියාවේ දක්නට ලැබෙන වටිනාම වෘක්ෂයන්ගෙන් එකක් වන මෙය, එහි ඖෂධීය ගුණය, පාරිසරික භූමිකාව සහ සංස්කෘතික වැදගත්කම නිසා ඉහළ ඇගයීමකට ලක් වේ. සියවස් ගණනාවක සිට ආයුර්වේද වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී කුඹුක් වෘක්ෂය අත්‍යවශ්‍ය අංගයක් වී ඇත.

උද්භිද විද්‍යාත්මක විස්තරය
කුඹුක් වෘක්ෂය සාමාන්‍යයෙන් මීටර් 20-25ක් පමණ උසට වැඩෙන අතර, එහි ශක්තිමත් කඳ සහ පුළුල් ලෙස විහිදුණු අතුපතර නිසා පහසුවෙන් හඳුනාගත හැකිය.

පොත්ත: සිනිඳුය, අළු හෝ ලා රෝස පැහැයට හුරු අළු පැහැයක් ගනී. විශාල ස්ථර ලෙස පොත්ත ගැලවී යාම මෙහි විශේෂත්වයකි.

පත්‍ර: දිගටි හැඩයක් ගන්නා අතර මතුපිට කොළ පැහැයෙන් ද යටි පැත්ත දුඹුරු පැහැයෙන් ද යුක්ත වේ.

මල්: කුඩා ලා කහ පැහැති මල් මාර්තු සහ ජූනි අතර කාලයේදී හටගනී.

ගෙඩි: සෙන්ටිමීටර 2.5-5ක් පමණ වන ලී වැනි ස්වභාවයක් ඇති ගෙඩි හටගනී. මෙම ගෙඩිවල සුවිශේෂී “පියාපත්” (wings) පහක් දැකිය හැකිය.

ව්‍යාප්තිය සහ වාසස්ථාන
කුඹුක් වෘක්ෂය ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයට ආවේණික වන අතර, එය බහුලවම දක්නට ලැබෙන්නේ ගංගා ඉවුරු, දිය පහරවල් සහ වියළි ගංගා නිම්න ආශ්‍රිතවය. ජලය ආශ්‍රිත පරිසර පද්ධතිවලට (Riparian habitats) මෙය දැඩි කැමැත්තක් දක්වයි.

මෙම වෘක්ෂය ස්වභාවිකව ව්‍යාප්ත වී ඇති රටවල්:

ශ්‍රී ලංකාව

ඉන්දියාව (උත්තර ප්‍රදේශ්, බිහාර්, මහාරාෂ්ට්‍ර, මධ්‍ය ප්‍රදේශ් ආදී ප්‍රාන්ත)

බංග්ලාදේශය

පාකිස්ථානය

මෙහි ඇති ප්‍රයෝජනවත් බව නිසා මැලේසියාව, ඉන්දුනීසියාව සහ කෙන්යාව වැනි රටවල ද මෙය හඳුන්වා දී රෝපණය කර ඇත.

පාරිසරික වැදගත්කම
ගංගා ආශ්‍රිත වනාන්තර පද්ධතිවල කුඹුක් ගස ‘මූලික ශාක විශේෂයක්’ ලෙස ක්‍රියා කරයි.

මලබාරු යෝධ ලේනා (Dandolena) වැනි වන සතුන්ගේ වාසස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති ‘සුදු පිටැති ගිජුලිහිණියා’ (White-rumped vulture) වැනි පක්ෂීන්ට රැකවරණය ලබා දෙයි.

ගංගා ඉවුරු ඛාදනය වැළැක්වීමට සහ පසෙහි ව්‍යුහය වැඩිදියුණු කිරීමට මහත් පිටුවහලක් වේ.

ආර්ථික සහ සංස්කෘතික වැදගත්කම
සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය විද්‍යාව
ආයුර්වේද වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී කුඹුක් පොතු වඩාත් ප්‍රසිද්ධ වී ඇත්තේ හෘද රෝග සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීමටය. හෘදයේ ක්‍රියාකාරිත්වය ශක්තිමත් කිරීමට සහ රුධිර සංසරණය යහපත් කිරීමට කුඹුක් පොතු යොදාගෙන සාදන ඖෂධ (උදා: කුඹුක් පොතු තැම්බූ ජලය) බහුලව භාවිත වේ.

සේද නිෂ්පාදනය
ඉන්දියාවේ වාණිජමය වශයෙන් ඉතා වැදගත් වන ‘ටැසර්’ (Tassar/Tussar) සේද නිපදවන සේද පණුවන්ගේ ප්‍රධාන ආහාර ප්‍රභවයක් වන්නේ කුඹුක් පත්‍රයි.

සංරක්ෂණ තත්ත්වය (IUCN Red List)
IUCN රතු දත්ත පොතට අනුව, කුඹුක් වෘක්ෂය “අවම අවධානය යොමු කළ යුතු” (Least Concern – LC) ගණයට ඇතුළත් කර ඇත. එනම් ගෝලීය මට්ටමින් මෙයට වඳවීමේ තර්ජනයක් නැත. කෙසේ වෙතත්, ඖෂධ සඳහා අධික ලෙස පොතු ලබා ගැනීම සහ ගංගා ඉවුරු විනාශ වීම නිසා දේශීය මට්ටමින් මෙම ගස් ආරක්ෂා කර ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

සමාප්තිය
කුඹුක් වෘක්ෂය යනු හුදෙක් ඖෂධීය ගසක් පමණක් නොව, එය ගංගා නිම්නවල ජීවය රඳවා තබා ගන්නා පාරිසරික දැවැන්තයෙකි. වන සතුන්ට රැකවරණය දෙන, මිනිසාගේ හදවත් රෝග සුව කරන සහ පස සුරකින මෙම වෘක්ෂය දකුණු ආසියාවේ පාරිසරික සමතුලිතතාවය රැක ගැනීමට අත්‍යවශ්‍ය සම්පතකි.