Cochlospermum religiosum යනු ගිනිකොනදිග ආසියාවට සහ ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයට ආවේණික වූ මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ මල් පිපෙන වෘක්ෂයකි. බොහෝ විට වියළි පතනශීලී වනාන්තරවල දක්නට ලැබෙන මෙය, මීටර් 7.5ක් (අඩි 25ක්) පමණ උසට වැඩේ. එහි ඇති දීප්තිමත් කහ පැහැති මල් සහ සිල්ක්-පුළුන් වැනි බීජ නිසා මෙය වඩාත් ප්‍රසිද්ධ වී ඇත. මෙහි විද්‍යාත්මක නාමයේ ඇති religiosum යන කොටසින් මෙහි ඇති ආගමික වැදගත්කම විදහා දැක්වේ.

IUCN රතු දත්ත පොතේ තත්ත්වය
තත්ත්වය: අවම අවධානය යොමු කළ යුතු (Least Concern – LC)

මෙම ශාකය එහි ස්වභාවික ව්‍යාප්ති කලාපය පුරා බහුලව දක්නට ලැබෙන බැවින් දැනට වඳවීමේ තර්ජනයකට ලක්ව නැත.

ප්‍රධාන ලක්ෂණ
ප්‍රමාණය සහ හැඩය: මෙය කෙටි කඳක් සහ විහිදුණු අතු සහිත කුඩා පතනශීලී වෘක්ෂයකි. සාමාන්‍යයෙන් මීටර් 7-8ක් පමණ උසට වැඩේ.

පත්‍ර: පත්‍ර පළල් වන අතර නෙරා ගිය කොටස් (lobed) සහිතය. වියළි කාලගුණය පවතින සමයේදී මෙහි පත්‍ර හැලී යයි.

මල්: සෙන්ටිමීටර 6-10ක් පමණ විශාල, දීප්තිමත් කහ පැහැති සුවඳැති මල් හටගනී. කොළ රහිත අතුවල පොකුරු වශයෙන් මෙම මල් පිපෙන විට ගස ඉතා මනරම් ලෙස දිස්වේ.

ගෙඩි සහ බීජ: මෙහි කරල් ඇතුළත පුළුන් වැනි කෙඳි සහිත බීජ පවතී. මෙම සැහැල්ලු කෙඳි නිසා සුළඟ මගින් බීජ ව්‍යාප්ත වීම පහසුවෙන් සිදු වේ.

වාසස්ථාන සහ ව්‍යාප්තිය
කිණිහිරියා ශාකය ශ්‍රී ලංකාව, ඉන්දියාව, බංග්ලාදේශය, මියන්මාරය සහ තායිලන්තය වැනි රටවල දක්නට ලැබේ. මෙය වියළි පතනශීලී වනාන්තර, විවෘත බිම් සහ ජලය හොඳින් බැස යන පස සහිත ප්‍රදේශවල වැඩීමට ප්‍රිය කරයි. එහි ඇති දැඩි බව නිසා මාර්ග අද්දර සහ විනාශ වූ වනාන්තර ආශ්‍රිතව ද මෙය දැකිය හැකිය.

ආගමික සහ සංස්කෘතික වැදගත්කම
බුදු දහම: ථේරවාදී බුදු දහමට අනුව, දහනවවන බුදුරජාණන් වහන්සේ වන සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත් වූයේ කිණිහිරියා වෘක්ෂයක් (කිණිහිරියා බෝධිය) පාමුලදීය.

දේශීය නාම: සිංහල භාෂාවෙන් කිණිහිරියා ලෙසත්, සංස්කෘත භාෂාවෙන් කණිකාර (Kanikaara) ලෙසත් මෙය හැඳින්වේ.

පූජනීයත්වය සහ භක්තිය සංකේතවත් කරමින් මෙහි කහ පැහැති මල් පන්සල්වල පූජා කටයුතු සඳහා බහුලව යොදා ගැනේ.

භාවිතය සහ ප්‍රයෝජන
විසිතුරු ශාකයක් ලෙස: එහි දර්ශනීය මල් නිසා උද්‍යාන සහ මහජන උද්‍යාන අලංකාර කිරීමට රෝපණය කරනු ලැබේ.

ඖෂධීය: සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී සමේ රෝග, උණ සහ ඉදිමුම් තත්ත්වයන් සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීමට මෙහි විවිධ කොටස් යොදා ගැනේ.

පාරිසරික: බීජ කුරුල්ලන් සහ කුඩා සතුන්ගේ ආහාරයක් වන අතර, බීජ වටා ඇති පුළුන් වැනි කෙඳි කොට්ට සහ මෙට්ට පිරවීම සඳහා ද සමහර විට භාවිත කෙරේ.

සමාප්තිය
කිණිහිරියා වෘක්ෂය යනු ආගමික සහ පාරිසරික වශයෙන් ඉතා වටිනා ශාකයකි. වියළි කලාපයේ වනාන්තරවලට රන්වන් පැහැයක් එක් කරන මෙම වෘක්ෂය, ශ්‍රී ලාංකේය බෞද්ධ සංස්කෘතිය සමඟ ද නොබිඳිය හැකි සබඳතාවක් පවත්වයි.