• විද්‍යාත්මක නාමයේ සමාන පද: දැනට වාර්තා වී නොමැත.

• කුලය: Clusiaceae

• පොදු නාමයන්:

  • සිංහල: රත් ගොරකා, ගොරකා

  • ඉංග්‍රීසි: Red Mango, Indian Tamarind, Brindleberry

  • දෙමළ: Korakkaipuli

  • සංස්කෘත: දැනට වාර්තා වී නොමැත.

• සංරක්ෂණ තත්ත්වය: අවම අවධානයට ලක් වූ (Least Concern – LC) – NRL 2020

ශාක විස්තරය

රත් ගොරකා යනු මීටර් 20ක් පමණ උසට වැඩෙන මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ හෝ විශාල ප්‍රමාණයේ සදාහරිත වෘක්ෂයකි. මෙහි පොත්ත රළු ස්වභාවයක් ගන්නා අතර එය තද මලකඩ දුඹුරු පැහැයේ සිට කළු පැහැය දක්වා විහිදේ.

• පත්‍ර: පත්‍ර සෙන්ටිමීටර 3.5 × 12 සිට 1.5 × 6 දක්වා හෝ 5 × 10 දක්වා ප්‍රමාණවලින් යුක්ත වේ. පත්‍ර නාරටි සෙන්ටිමීටර 1–1.5 පමණ දිගින් යුක්තය.

• මල්: සුදු පැහැති මල් හටගනී.

  • පිරිමි මල් ඉහළ පත්‍ර කිහිලිවල පොකුරු ලෙස හටගන්නා අතර, ඒවායේ මල් නටුව සෙන්ටිමීටර 2ක් පමණ දිගය.

  • ගැහැණු මල් සාමාන්‍යයෙන් තනිව හටගනී.

• ඵලය (ගෙඩි): ගෝලාකාර හෝ මදක් ඕවලාකාර හැඩයක් ගනී. ඉදුණු විට රතු හෝ තැඹිලි-රතු පැහැයක් ගන්නා අතර මතුපිට දිලිසෙන සුළුය. ගෙඩියක විෂ්කම්භය සෙන්ටිමීටර 5ක් පමණ විය හැකිය. ගෙඩියට යටින් පවතින මනි පත්‍ර (Sepals) පිටතට නැවී තිබීම මෙම ශාකයේ විශේෂ ලක්ෂණයකි.

ව්‍යාප්තිය

රත් ගොරකා ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික ශාකයකි. එනම් මෙය ස්වභාවිකව ලොව වෙනත් කිසිදු රටක දක්නට නොලැබේ. මෙය ප්‍රධාන වශයෙන් දිවයිනේ තෙත් සහ අතරමැදි කලාපවල වනාන්තර ආශ්‍රිතව ව්‍යාප්ත වී ඇත.

ආහාරමය සහ ඖෂධීය ප්‍රයෝජන

සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී රත් ගොරකා ශාකයේ ගෙඩි, බීජ, තෙල්, පත්‍ර, පොත්ත සහ මුල් පොත්ත යන සියල්ලම විවිධ රෝගාබාධ සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීමට යොදා ගනී.

• පලතුරු: ආහාර රසවත් කිරීමට මෙන්ම ස්වභාවික ඖෂධයක් ලෙසද භාවිතා කරයි.

• ප්‍රතිකාර කරනු ලබන රෝග:

  • උණ සහ හෘද රෝග

  • තුවාල සහ අස්ථි බිඳීම්

  • අර්ශස් (Haemorrhoids)

  • බඩේ කැක්කුම සහ වමනය

  • ඇදුම රෝගය

  • ඉදිමුම් සහ ස්නායු පද්ධතියේ ආබාධ

  • පණු රෝග

  • අධික රුධිර පීඩනය (Hypertension)

  • රුධිරයේ මේදය අධික වීම (Hyperlipidemia)

ඖෂධීය ගුණය: මෙය ආහාර රුචිය වර්ධනය කරන අතර සමස්ත ආහාර ජීර්ණ පද්ධතියේ ක්‍රියාකාරිත්වය ශක්තිමත් කරයි. ශ්‍රී ලංකාවේ සහ දකුණු ඉන්දියාවේ පාරම්පරික වෛද්‍යවරුන් ආයුර්වේද සහ දේශීය වෛද්‍ය ක්‍රමවලදී මෙම ශාකයට ඉහළ වටිනාකමක් ලබා දෙයි.

සංස්කෘතික හා පාරිසරික වැදගත්කම

ආවේණික ශාකයක් ලෙස රත් ගොරකා ශ්‍රී ලංකාවේ වනාන්තරවල ජෛව විවිධත්වය ආරක්ෂා කිරීමට මහත් දායකත්වයක් ලබා දෙයි. එහි පලතුරු වනාන්තරවල වෙසෙන පක්ෂීන් සහ ක්ෂීරපායී සතුන්ගේ ප්‍රධාන ආහාර ප්‍රභවයකි.

මීට අමතරව, දේශීය ආහාර සංස්කෘතිය තුළ අච්චාරු, පාන වර්ග සහ විවිධ ව්‍යංජන රසවත් කිරීම සඳහා රත් ගොරකා යොදා ගැනීම නිසා මෙය ආර්ථික වශයෙන් ද වැදගත් වේ. පරිසර පද්ධතියට මෙන්ම මානව වර්ගයාට ද එකසේ වැදගත් වන මෙම ශාකය රැකගැනීම අප සැමගේ වගකීමකි.