වළු කීන (Calophyllum bracteatum Thwaites)
වළු කීන (Calophyllum bracteatum Thwaites)
කුලය: Calophyllaceae (සමහර අවස්ථාවල Clusiaceae යටතේ ද දැක්වේ)
පොදු නාමය: වළු කීන (Walu Keena)
සංරක්ෂණ තත්ත්වය: වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්විය හැකි (Vulnerable – VU) – IUCN රතු දත්ත පොත
ආවේණික බව: ඔව්, ශ්රී ලංකාවට පමණක් ආවේණික වේ.
ශාක විස්තරය
වළු කීන යනු මීටර් 20–30ක් පමණ උසට වැඩෙන, ඍජු කඳක් සහිත විශාල සදාහරිත වෘක්ෂයකි. මෙහි අතු පතර ඉතා ඝන ලෙස විහිදී පවතී.
දැව: මෙහි දැව ශක්තිමත් බව, කල්පැවැත්ම සහ එහි ඇති සුවිශේෂී රටාවන් (streaked grain) නිසා ඉතා ඉහළ වටිනාකමක් ගනී.
රසායනික සංයුතිය: මෙම ශාකයෙන් කිරි (Latex) නිපදවන අතර කූමරින් (Coumarins), සැන්තෝන් (Xanthones) සහ ෆ්ලවනොයිඩ් (Flavonoids) වැනි ජෛව සක්රීය ද්රව්ය මෙහි අඩංගු වේ.
හඳුනා ගැනීම: මෙය එහි සමීපතම ඥාති ශාකයක් වන බටු කීන (Calophyllum thwaitesii) සමඟ පටලවා ගැනීමට ඉඩ ඇතත්, පත්රවල හැඩය සහ මල්වල ව්යුහය මගින් මේවා වෙන්කර හඳුනාගත හැකිය.
වාසස්ථාන සහ ව්යාප්තිය
මෙම ශාකය ශ්රී ලංකාවේ නිරිතදිග ප්රදේශවලට ආවේණික වන අතර ප්රධාන වශයෙන් තෙත් නිවර්තන වනාන්තරවල සාරවත්ව වැඩේ. හොඳින් ජලය බැස යන පස සහ ආර්ද්රතාවය සහිත පරිසරයක වැඩීමට මෙය වඩාත් කැමැත්තක් දක්වයි.
ප්රයෝජන සහ වැදගත්කම
1. දැව ප්රයෝජන
මෙහි දැව ඉතා කල් පවතින බැවින් පහත සඳහන් දෑ නිපදවීමට යොදා ගනී:
බෝට්ටු නිෂ්පාදනය
ගෘහ භාණ්ඩ
ගෙබිම අලංකාර කිරීම (Flooring)
ප්ලයිවුඩ් (Plywood)
2. ඖෂධීය වටිනාකම
වළු කීන ශාකයේ අඩංගු සංයෝග සාම්ප්රදායික වෛද්ය විද්යාවේදී ආසාදන, දැවිල්ල සහ වේදනා නාශකයක් ලෙස භාවිතා කරයි. නවීන විද්යාත්මක පර්යේෂණ මගින් මෙහි ක්ෂුද්ර ජීවී නාශක සහ පිළිකා නාශක ගුණ පවතින බව ද හඳුනාගෙන ඇත.
3. පාරිසරික වැදගත්කම
ආවේණික ශාකයක් ලෙස ශ්රී ලංකාවේ තෙත් කලාපීය වනාන්තරවල ජෛව විවිධත්වය රැක ගැනීමට මෙය වැදගත් වේ.
සමීප ඥාති ශාක
බටු කීන (Calophyllum thwaitesii): වළු කීනවලට ඉතා සමාන, ශ්රී ලංකාවට ආවේණික තවත් විශේෂයකි.
දොඹ (Calophyllum inophyllum): මෙය සුවඳ විලවුන් සහ සමේ රෝග සඳහා යොදා ගන්නා ‘Tamanu oil’ නිපදවීමට ප්රසිද්ධ ශාකයකි.
සංරක්ෂණය සහ පවතින තර්ජන
වළු කීන ශාකය IUCN රතු දත්ත ලැයිස්තුවේ “වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්විය හැකි” ගණයට ඇතුළත් කර ඇත්තේ ප්රධාන වශයෙන් පහත හේතු නිසාය:
වනාන්තර විනාශය සහ වාසස්ථාන කැබලි වීමට ලක්වීම.
වටිනා දැව ලබා ගැනීම සඳහා නීති විරෝධී ලෙස ශාක කැපීම.
ස්වභාවික වනාන්තර තුළ නැවත පැළ හටගැනීමේ වේගය සීමිත වීම.
මෙම වටිනා ශාකය ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා දැඩි නීතිමය ආරක්ෂාවක්, තිරසාර අස්වනු නෙලීමේ ක්රම සහ වගා කිරීමේ ව්යාපෘති ක්රියාත්මක කිරීම අත්යවශ්ය වේ.
