මුස්සැන්ද (Mussaenda frondosa)
විද්යාත්මක නාමය: Mussaenda frondosa
කුලය: Rubiaceae (රුබියේසියේ)
පොදු නාමයන්:
සිංහල: මුස්සැන්ද, වෙල් බුත්සරණ
ඉංග්රීසි: Wild Mussaenda, White Flag
ශාක විස්තරය
මුස්සැන්ද යනු මීටර් 2 ක් පමණ උසට වැඩෙන බහුවාර්ෂික පඳුරු ශාකයකි. මෙය ලංකාවේ වනාන්තර මෙන්ම ගෙවතු ආශ්රිතව ද බහුලව දක්නට ලැබේ.
පත්ර: මදක් ඕවලාකාර හැඩයෙන් යුතු පත්රවල සියුම් බූවක් දක්නට ලැබේ.
මල්: මෙහි හටගන්නා සැබෑ මල් කුඩා වන අතර ඒවා දීප්තිමත් තැඹිලි පැහැයකින් යුක්තය.
මනිපත්ර: මෙම ශාකයේ වඩාත්ම කැපී පෙනෙන ලක්ෂණය වන්නේ මල් වටා පිහිටි විශාල සුදු පැහැති මනිපත්රයි. මේවා හරිත පැහැති පත්ර අතර සුදු පැහැති ධජයන් මෙන් දිස්වේ.
ගෙඩි: කොළ පැහැති ගෙඩි බූව සහිත වන අතර ඒවා පොකුරු වශයෙන් හටගනී.
ආහාරමය සහ පෝෂණීය වැදගත්කම
මුස්සැන්ද ශාකයේ සුදු පැහැති මනිපත්ර ආහාරයට ගත හැකි අතර, ඒවා දේශීය ආහාර සංස්කෘතියේ සුවිශේෂී තැනක් ගනී:
සකස් කරන ක්රමය: මෙම සුදු පැහැති පත්ර පොල්කිරි මිශ්ර හාල් පිටිවල බහා පොල්තෙලෙන් බැද “පපඩම්” වැනි ආහාරයක් ලෙස සකසා ගත හැකිය.
ගුණාංග: “දේශීය වෛද්ය ශබ්ද කෝෂයට” අනුව මෙලෙස සකසා ගන්නා ආහාරය කුඩා දරුවන්ට ලබා දීමෙන් ඔවුන්ගේ ධාරණ ශක්තිය (මතක ශක්තිය) වර්ධනය වන බව සඳහන් වේ.
ඖෂධීය ප්රයෝජන සහ ප්රතිකාර
සාම්ප්රදායික වෛද්ය විද්යාවේදී මුස්සැන්ද ශාකයේ කොළ, මල්, මුල්, ඇට සහ සම්පූර්ණ ශාකයම ඖෂධ ලෙස යොදා ගනී.
විශේෂිත ගුණ: මෙය කාමෝද්දීපක, මුත්රකාරක සහ ධාරණ ශක්තිය වඩවන ගුණයෙන් යුක්තය.
ප්රතිකාර කරනු ලබන රෝග:
සෙංගමාලය සහ පාණ්ඩුව
ඇදුම සහ පෙනහළු රෝග
උණ සහ ශීර්ෂ රෝග (හිසරදය)
අක්ෂි රෝග සහ මුඛ රෝග
ස්නායු පද්ධතියේ ආබාධ සහ උන්මාදය
සරල ප්රතිකාර ක්රම කිහිපයක්:
සෙංගමාලය සඳහා: මුස්සැන්ද කොළ කැඳ කිතුල් හකුරු සමඟ බීමට දීම ඉතා ගුණදායකය.
මකුළු විෂ සඳහා: දිවි මකුළු දෂ්ට කළ විට, මුස්සැන්ද ශාකය සහමුලින් ගෙන කොටා ගත් ඉස්ම උදෑසන තුනක් බීමට දී, එම රොඩු මලවා සතා කෑ ස්ථානයේ බැඳීම සිදු කරයි.
මතක ශක්තිය සඳහා: මුස්සැන්ද මුල් ක්වාතය හෝ ඇට චූර්ණය මී පැණි සමඟ මිශ්ර කර ලබා දීමෙන් ධාරණ ශක්තිය වර්ධනය වේ.
පාරිසරික වැදගත්කම
මුස්සැන්ද ශාකය දේශීය ජෛව විවිධත්වයේ වැදගත් අංගයකි. එහි ඇති විසිතුරු සුදු මනිපත්ර නිසා එය ගෙවතු අලංකරණයට ද යොදා ගත හැකිය. රෝග රැසකට සහනය සලසන මෙම ශාකය දේශීය වෛද්ය උරුමයේ වටිනා සම්පතකි.
