කොහොඹ වෘක්ෂය (Azadirachta indica)

නාම විස්තරය

• සිංහල : කොහොඹ (Kohomba)
• දෙමළවේප්පම් : මරම් (வேப்பම් மரம் – Veppam Maram)
• ඉංග්‍රීසි : Neem, Margosa Tree
• විද්‍යාත්මක : Azadirachta indica A.Juss.

සංරක්ෂණ තත්ත්වය

IUCN රතු දත්ත පදිකය : අවම අවධානය යොමු කළ යුතු (Least Concern – LC)

විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය

• රාජධානිය : Plantae
• ගෝත්‍රය : Sapindales
• කුලය : Meliaceae (මහෝගනී කුලය)
• ගණය : Azadirachta
• විශේෂය : A. indica

උද්භිද විද්‍යාත්මක විස්තරය

කොහොඹ යනු මීටර් 15-20ක් පමණ (කලාතුරකින් මීටර් 30-35ක් දක්වා) උසට, ඉතා වේගයෙන් වැඩෙන මහා පරිමාණ සදාහරිත වෘක්ෂයකි. මෙහි අතු පතර විශාල ලෙස විහිදෙන අතර ඝන සෙවනක් ලබා දෙයි. පොත්ත තද අළු හෝ දුඹුරු පැහැති වන අතර, කල්යත්ම සිරස් අතට පැලීම් සහිත රළු ස්වභාවයක් ගනී. පත්‍ර ලා කොළ පැහැති, දිගටි සහ දාරය කියත් දත් වැනි (Serrated margins) හැඩයකින් යුක්ත වන අතර, ඒවා පත්‍රිකා 20-30ක් පමණ අඩංගු සංයුක්ත පත්‍ර වේ. මල් ඉතා කුඩා, සුදු පැහැති වන අතර අතු කෙළවර පොකුරු ලෙස හටගන්නා අතර, ඒවායින් මද සුවඳක් වහනය වේ. මෙහි හටගන්නා ඵලය (ගෙඩිය) ඕවල් හැඩැති කුඩා එකකි. එය නොඉදුණු විට ලා කොළ පැහැති වන අතර ඉදුණු විට ලා කහ පැහැයට හැරේ. කොහොඹ ශාකයේ පත්‍ර, පොතු, මල් සහ බීජ ඇතුළු සෑම කොටසක්ම අතිශයින්ම තිත්ත රසයකින් යුක්තය.

ව්‍යාප්තිය සහ වාසස්ථාන

ඉන්දියානු උපමහාද්වීපය (ශ්‍රී ලංකාව, ඉන්දියාව, බංග්ලාදේශය) නිජබිම කරගත් කොහොඹ ශාකය, වර්තමානයේ අප්‍රිකාව, ඕස්ට්‍රේලියාව සහ ඇමරිකානු මහද්වීපයේ නිවර්තන කලාපීය රටවල් රැසක ව්‍යාප්ත වී ඇත. ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන වශයෙන් වියළි කලාපයේ සහ අර්ධ-ශුෂ්ක ප්‍රදේශවල (යාපනය, මන්නාරම, අනුරාධපුරය, හම්බන්තොට වැනි) ඉතා සශ්‍රීකව ස්වාභාවිකව වැවේ. නියඟයට සහ අධික උෂ්ණත්වයට ඉතා හොඳින් ඔරොත්තු දෙන ශක්තිමත් ශාකයකි.

සංස්කෘතික සහ ආගමික වැදගත්කම

ස්වාභාවික ෆාමසිය (The Village Pharmacy) : ශ්‍රී ලාංකේය මෙන්ම ඉන්දියානු ගැමි ජනතාව කොහොඹ ගස සලකන්නේ නිවස අසල ඇති ස්වාභාවික ඖෂධාලයක් ලෙසය. නිවස ඉදිරිපිට කොහොඹ ගසක් වැවීමෙන් වාතය පිරිසිදු වන බවත්, රෝග කාරක බීජ විනාශ වන බවත් පැරැන්නන් විශ්වාස කළහ.

ආගමික සහ සංස්කෘතික සිරිත් : හින්දු භක්තිකයන් අතර කොහොඹ ශාකය “මාරිඅම්මන්” (පත්තිනි) දේවියගේ ප්‍රතිමූර්තියක් ලෙස සලකා පූජනීයත්වයෙන් සලකනු ලබයි. සිංහල අලුත් අවුරුදු චාරිත්‍රවල “හිසතෙල් ගෑමේ මංගල්‍යයේදී” ද හිසට හෝ පයට කොහොඹ පත්‍ර තැබීම (නැකත් අනුව) ශතවර්ෂ ගණනාවක සිට පැවත එන සාම්ප්‍රදායික සිරිතකි. පැපොල, කම්මුල්ගාය වැනි බෝවන රෝග හැදුණු විට නිවෙස් දොරකඩ කොහොඹ අතු එල්ලීම දේශීය සිරිතකි.

ප්‍රධාන භාවිතයන්

ඖෂධීය භාවිතය : කොහොඹ යනු දේශීය වෙදකමේ සහ ආයුර්වේදයේ නාශක සහ ශෝධන ගුණ (Antiseptic & Purifying) සඳහා බහුලවම භාවිත වන ශාකයකි. මෙහි බීජවලින් ගන්නා “කොහොඹ තෙල්” තුවාල, දද, කුෂ්ඨ, හිස්හොරි (Dandruff) සහ සියලුම සමේ රෝග සඳහා අග්‍රගන්‍ය ඖෂධයකි. පත්‍ර තම්බා ගත් ජලය විෂබීජ නාශකයක් ලෙස තුවාල සේදීමට සහ ස්නානයට යොදාගනී. කොහොඹ දලු ආහාරයට ගැනීමෙන් ලේ පිරිසිදු වන අතර පණු රෝග සමනය වේ. අතීතයේ දත් පිරිසිදු කිරීමට කොහොඹ කූරු (නැටි) භාවිත කරන ලදී.

කාබනික කෘෂිකර්මය : කොහොඹ පත්‍ර සහ කොහොඹ ඇටවලින් සාදාගන්නා නිස්සාරණය (Neem extract) ලොව සුප්‍රසිද්ධතම සහ සාර්ථකම ස්වාභාවික කෘමිනාශකයකි (Bio-pesticide). එමෙන්ම “කොහොඹ පුන්නක්කු” (Neem cake) විශිෂ්ට කාබනික පොහොරක් මෙන්ම පසෙහි වෙසෙන නෙමටෝඩාවන් වැනි හානිකර පණුවන් වඳ කරන ද්‍රව්‍යයකි.

රූපලාවන්‍ය නිෂ්පාදන : වර්තමානයේ කොහොඹ සාරය භාවිත කර විෂබීජ නාශක සබන්, ශැම්පු, දන්තාලේප (Toothpaste) සහ සම සුරකින ආලේපන මහා පරිමාණයෙන් නිෂ්පාදනය කෙරේ.

දැව (Timber): කොස් දැවයට සමාන ගුණ ඇති කොහොඹ දැවය වේයන් සහ ගුල්ලන්ගෙන් තොර, ඉතා ශක්තිමත් දැවයකි. ගෘහ භාණ්ඩ සැකසීමට බහුලව යොදා ගැනේ.

සමාප්තිය

කොහොඹ යනු මිනිසාගේ සෞඛ්‍යය, කෘෂිකර්මාන්තය සහ පාරිසරික සමතුලිතතාව වෙනුවෙන් අමිල මෙහෙවරක් ඉටු කරන සැබෑ වෘක්ෂ දේවතාවකි. නූතන විද්‍යාව මඟින් මෙහි ඇති “ඇසඩිරැක්ටින්” (Azadirachtin) වැනි සක්‍රීය රසායනික සංයෝගවල ඇති සුවිශේෂී ප්‍රයෝජන රැසක් තහවුරු කර ඇත. රසායනික ද්‍රව්‍යවලින් තොර සෞඛ්‍ය සම්පන්න දිවියක් සහ හරිත කෘෂිකර්මාන්තයක් උදෙසා කොහොඹ ශාකය රැකගැනීම සහ ව්‍යාප්ත කිරීම අතිශයින්ම වැදගත් වේ.