විද්‍යාත්මකව Ficus racemosa ලෙස හැඳින්වෙන අට්ටික්කා, මොරේසියේ (Moraceae) පවුලට අයත්, වේගයෙන් වර්ධනය වන අර්ධ පතනශීලී වෘක්ෂයකි. කඳ පුරා පොකුරු වශයෙන් හටගන්නා ගෙඩි නිසා මෙය ඉංග්‍රීසි බසින් “ක්ලස්ටර් ෆිග්” (Cluster Fig) ලෙස හැඳින්වේ. ආසියාවේ ආගමික මෙන්ම පාරිසරික වශයෙන් ද මෙම වෘක්ෂයට ඉතා වැදගත් ස්ථානයක් හිමි වේ.

සංරක්ෂණ තත්ත්වය
IUCN රතු දත්ත පදිකය: අවම අවධානය යොමු කළ යුතු (Least Concern – LC)

විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය
රාජධානිය: Plantae

ගෝත්‍රය: Rosales

කුලය: Moraceae

ගණය: Ficus

විශේෂය: F. racemosa

පොදු නාමයන්
සිංහල: අට්ටික්කා (Attikka)

සංස්කෘත/පාලි: උදුම්බර (Udumbara / Audumbara)

හින්දි: ගුල්ලාර් (Gular)

ඉංග්‍රීසි: Cluster Fig, Red River Fig

උද්භිද විද්‍යාත්මක විස්තරය
ප්‍රමාණය: සාමාන්‍යයෙන් මීටර් 15–20ක් පමණ උසට වැඩෙන අතර, ඉතා පැරණි ගස් මීටර් 30ක් දක්වා උස විය හැකිය. කඳ මහත වන අතර අළු පැහැති සිනිඳු පොත්තකින් වැසී ඇත.

කිරි (Latex): ගසෙහි ඕනෑම තැනක් කැපූ විට සුදු පැහැති ඇලෙන සුළු කිරි වෑහෙන අතර, එය සමෙහි ස්පර්ශ වීමෙන් කැසීමක් ඇති විය හැකිය.

පත්‍ර: සරල, ඕවලාකාර පත්‍ර වේ. වේළුණු පත්‍ර මතුපිට කුඩා බිබිලි වැනි ස්වභාවයක් දැකිය හැකිය.

ගෙඩි (Figs): අට්ටික්කා ගසෙහි සුවිශේෂීම ලක්ෂණය වන්නේ ගෙඩි හටගන්නා ආකාරයයි. මේවා අතු කෙළවර නොව, කෙලින්ම කඳෙහි සහ විශාල අතු මත පොකුරු වශයෙන් හටගනී. ඉදුණු විට තැඹිලි හෝ තද රතු පැහැයක් ගන්නා මෙම ගෙඩි සතුන් සහ පක්ෂීන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරයකි.

ව්‍යාප්තිය සහ වාසස්ථාන
අට්ටික්කා ශාකය දකුණු ආසියාව, අග්නිදිග ආසියාව සහ උතුරු ඕස්ට්‍රේලියාව පුරා ව්‍යාප්ත වී ඇත. ශ්‍රී ලංකාව, ඉන්දියාව, පකිස්ථානය සහ තායිලන්තය වැනි රටවල ගංගා ඉවුරු, පහත් බිම් වනාන්තර සහ දේවාල ආශ්‍රිතව මෙය බහුලව දක්නට ලැබේ. තෙතමනය සහිත මෙන්ම වරින් වර ගංවතුරට හසුවන ප්‍රදේශවල ද වැඩීමට මෙයට හැකියාව ඇත.

සංස්කෘතික සහ ආගමික වැදගත්කම
බුදු දහම
ථේරවාදී බුද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව, බුද්ධ වංශයේ විසි හයවන බුදුරජාණන් වහන්සේ වන කෝණාගම බුදුරජාණන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත් වූයේ අට්ටික්කා වෘක්ෂයක් (අට්ටික්කා බෝධිය) පාමුලදීය. බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ “උදුම්බර” ලෙස හඳුන්වන මෙය ඉතා කලාතුරකින් සිදුවන සුබ සිදුවීම් සංකේතවත් කිරීමට යොදා ගැනේ.

හින්දු ආගම
හින්දු භක්තිකයන් මෙය සෞභාග්‍යයේ සහ ආරක්ෂාවේ සංකේතයක් ලෙස සලකයි. අතීතයේ හරිශ්චන්ද්‍ර රජුගේ සිංහාසනය සහ ඔටුන්න මෙම ලීයෙන් නිපදවා තිබූ බව කියවේ. මෙහි පත්‍ර විවිධ පූජා කටයුතු සහ යාග හෝම සඳහා යොදා ගනී.

ප්‍රධාන භාවිතයන්
ආහාරමය භාවිතය: ඉදුණු ගෙඩි ආහාරයට ගත හැකි අතර ඒවා මිහිරි රසයකින් යුක්තය. නොමේරූ ගැට එළවළුවක් ලෙස ව්‍යංජන සහ අච්චාරු සෑදීමට යොදා ගනී. වියට්නාමයේ මෙහි පත්‍ර මස් එතීම සඳහා භාවිත කෙරේ.

ඖෂධීය භාවිතය: අට්ටික්කා පොතු තැම්බූ ජලය තුවාල සේදීමට සහ ඉදිමුම්වලට ප්‍රතිකාර කිරීමට යොදා ගනී. ආයුර්වේදයේදී මෙය රුධිර පිරිසිදු කිරීමට සහ මුත්‍රා රෝග සඳහා ද භාවිත කරයි.

පාරිසරික: වඳුරන්, ලේනුන් සහ පක්ෂීන් විශාල පිරිසකට මෙම ගස ආහාර සපයයි. වනාන්තර පද්ධතියක ආහාර දාමය පවත්වා ගැනීමට මෙය ඉතා වැදගත් වේ.

සමාප්තිය
අට්ටික්කා වෘක්ෂය යනු ආගමික ශාන්තියත්, පාරිසරික පෝෂණයත්, ඖෂධීය සුවයත් එකසේ ලබා දෙන අගනා වෘක්ෂයකි. මෙය ශ්‍රී ලාංකේය සංස්කෘතිය තුළ “උදුම්බර” නමින් අතිශය ගෞරවයට පාත්‍ර වූවකි.