අසන වෘක්ෂය (Terminalia elliptica)
අසන වෘක්ෂය (Terminalia elliptica): කිඹුල් පොතු සහ ජලය රැඳි අපූරු වෘක්ෂය
විද්යාත්මකව Terminalia elliptica (පෙර නාමය: Terminalia tomentosa) ලෙස හැඳින්වෙන මෙම වෘක්ෂය, කොම්බ්රිටේසියේ (Combretaceae) පවුලට අයත් දැවැන්ත පතනශීලී වෘක්ෂයකි. එහි පොත්තෙහි ඇති රළු, කිඹුල් සමකට සමාන හැඩය නිසා මෙය ඉංග්රීසි බසින් “කිඹුල් පොතු වෘක්ෂය” (Crocodile bark tree) ලෙස ද හැඳින්වේ.
සංරක්ෂණ තත්ත්වය
IUCN රතු දත්ත පදිකය: අවම අවධානය යොමු කළ යුතු (Least Concern – LC)
විද්යාත්මක වර්ගීකරණය
රාජධානිය: Plantae
ගෝත්රය: Myrtales
කුලය: Combretaceae
ගණය: Terminalia
විශේෂය: T. elliptica
පොදු නාමයන්
මෙය විවිධ රටවල සහ භාෂාවලින් හඳුන්වන නාමයන් කිහිපයකි:
සිංහල: අසන (Asana)
දෙමළ: මරුතම් (Marutham)
හින්දි/මරාති: සාජ් (Saaj), අයින් (Ain)
ඉංග්රීසි: ඉන්දියන් ලෝරල් (Indian laurel)
උද්භිද විද්යාත්මක විස්තරය
ප්රමාණය: මීටර් 30ක් පමණ උසට වැඩෙන අතර කඳෙහි විෂ්කම්භය මීටර් 1ක් පමණ වේ.
පොත්ත: ගින්නට ඔරොත්තු දෙන, ඉතා රළු, ගැඹුරු ඉරි සහිත කිඹුල් සමක හැඩය ගත් පොත්තක් පවතී.
ජලය ගබඩා කිරීම: මෙම ගසෙහි ඇති සුවිශේෂීම ලක්ෂණය වන්නේ වියළි කාලගුණය සඳහා එහි කඳ තුළ ජලය ගබඩා කර තබා ගැනීමට ඇති හැකියාවයි. ඉන්දියාවේ බන්ඩිපූර් ජාතික උද්යානයේ කරන ලද පර්යේෂණවලට අනුව, විශාල ගස්වල වැඩි ජල ප්රමාණයක් රැඳී පවතී.
ගෙඩි: සෙන්ටිමීටර 3ක් පමණ දිගු, පියාපත් පහක් සහිත ගෙඩි හටගනී.
ව්යාප්තිය සහ වාසස්ථාන
අසන වෘක්ෂය දකුණු සහ අග්නිදිග ආසියාවට ආවේණිකය. ශ්රී ලංකාව, ඉන්දියාව, නේපාලය, බංග්ලාදේශය, මියන්මාරය, තායිලන්තය සහ වියට්නාමය වැනි රටවල වියළි මෙන්ම තෙත් පතනශීලී වනාන්තරවල මෙය දක්නට ලැබේ.
ප්රයෝජන සහ භාවිතය
දැව: ඉතා ශක්තිමත් සහ කල් පවතින දැවයකි. ගෘහ භාණ්ඩ, බෝට්ටු තැනීම, දුම්රිය සිල්පර කොට සහ ගිටාර් වැනි සංගීත භාණ්ඩ නිෂ්පාදනයට යොදා ගැනේ.
සේද නිෂ්පාදනය: මෙහි පත්ර ‘තැසර් සේද’ (Tassar silk) නිපදවන සේද පණුවන්ගේ ප්රධාන ආහාරයකි.
ඖෂධීය: මෙහි පොතු පාචනය සහ බඩේ කැක්කුම සඳහා ප්රතිකාර කිරීමට සාම්ප්රදායික වෛද්ය විද්යාවේදී යොදා ගැනේ.
ජල ප්රභවයක් ලෙස: වියළි කාලවලදී ගසෙහි කඳේ ගබඩා වී ඇති ජලය ප්රදේශවාසීන් පානීය ජලය ලෙස භාවිත කිරීමට දන්නා බව වාර්තා වේ.
ආගමික සහ සංස්කෘතික වැදගත්කම
ථේරවාදී බුද්ධ සම්ප්රදායට අනුව, බුද්ධ වංශයේ විසිවන බුදුරජාණන් වහන්සේ වන තිස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත් වූයේ අසන වෘක්ෂයක් (අසන බෝධිය) පාමුලදීය. මෙම කරුණ නිසා පාරිසරික සහ ආර්ථික අගයට අමතරව මෙම ශාකයට ඉතා ඉහළ ආගමික ගෞරවයක් ද හිමි වේ.
පාරිසරික භූමිකාව
අසන වෘක්ෂය සේද පණුවන් ඇතුළු විවිධ කෘමි සතුන්ට ආහාර සහ රැකවරණය ලබා දෙමින් පරිසර පද්ධතියේ සමතුලිතතාවය රැකීමට දායක වේ. එහි ඇති ජලය ගබඩා කිරීමේ හැකියාව නිසා කර්කශ පරිසරයන්හි ජීවත් වන සතුන්ට ද එය මහඟු මෙහෙවරක් කරයි.
