පොදුවේ උණ (Common Bamboo) හෝ කහ උණ (Golden Bamboo) ලෙස හැඳින්වෙන Bambusa vulgaris යනු පෝයේසියේ (Poaceae) තණකොළ කුලයට අයත්, පඳුරු වශයෙන් වැඩෙන උණ විශේෂයකි. ශ්‍රී ලංකාව, ඉන්දියාව, බංග්ලාදේශය සහ අග්නිදිග ආසියාවට ආවේණික මෙම ශාකය, අද වන විට ලොව පුරා නිවර්තන කලාපවල ඉතා ජනප්‍රිය වී ඇත. උණ විශේෂ අතරින් වේගයෙන්ම වැඩෙන සහ ආර්ථිකමය වශයෙන් ඉතා වටිනා ශාකයක් ලෙස මෙය සැලකේ.

වර්ගීකරණය සහ ප්‍රභේද
මෙය පඳුරු වශයෙන් වැඩෙන (Clumping bamboo) විශේෂයකි. ආක්‍රමණශීලී ලෙස පැතිරී නොයන නිසා උද්‍යාන අලංකරණයට ඉතා සුදුසුය. මෙහි ප්‍රධාන ප්‍රභේද කිහිපයක් පවතී:

Aureovariegata: කොළ පැහැති ඉරි සහිත රන්වන් කහ පැහැති කඳන් (වඩාත් බහුලව දක්නට ලැබේ).

Wamin: ‘වමින් උණ’ ලෙස හඳුන්වන, පුරුක් අතර මහතින් යුත් කෙටි අලංකාර විශේෂයකි.

උද්භිද විද්‍යාත්මක විස්තරය
කඳ (Culms): මීටර් 10-20ක් පමණ උසට වැඩෙන අතර විෂ්කම්භය සෙන්ටිමීටර 4-10ක් පමණ වේ. කඳ තද සහ ශක්තිමත්ය.

පත්‍ර: තද කොළ පැහැති, දිගු සිහින් හැඩයක් ගනී.

මල් පිපීම: ඉතා කලාතුරකින් සිදු වන්නකි. දශක කිහිපයකට වරක් සිදුවන මල් පිපීමෙන් පසු බොහෝ විට බීජ හට නොගන්නා අතර, බෝ කිරීම සිදු කරන්නේ අතු කැබලි, රෛසෝම (Rhizomes) හෝ පඳුරු බෙදීම මගිනි.

ව්‍යාප්තිය සහ වාසස්ථාන
මෙම උණ විශේෂය ගංගා ඉවුරු, පාරවල් අසල සහ විවෘත භූමිවල සරුවට වැඩේ. මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 1,500ක් දක්වා උසින් පිහිටි ප්‍රදේශවල මෙය දැකිය හැකිය. තෙතමනය සහිත සාරවත් පසට වඩාත් ප්‍රිය කරන නමුත් නියඟයට ද ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව පවතී.

පාරිසරික වැදගත්කම
පස සංරක්ෂණය කිරීමට සහ පාංශු ඛාදනය වැළැක්වීමට ගංගා ඉවුරු දිගේ වගා කරනු ලැබේ.

පක්ෂීන්ට සහ කුඩා සතුන්ට වාසස්ථාන සපයයි.

වේගයෙන් වර්ධනය වන නිසා වායුගෝලීය කාබන්ඩයොක්සයිඩ් උරා ගැනීමට මහඟු මෙහෙවරක් කරයි.

භාවිතය සහ ප්‍රයෝජන
ඉදිකිරීම් සහ අත්කම්
මෙම උණ කඳන් වැටවල් ගැසීමට, තාවකාලික නිවාස ඉදිකිරීමට, පලංචි සෑදීමට සහ ගෘහ භාණ්ඩ නිර්මාණයට යොදා ගනී. මීට අමතරව කූඩ, පැදුරු සහ විවිධ අත්කම් නිර්මාණ සඳහා ද බහුලව භාවිත වේ.

ආහාරයක් ලෙස
ළපටි උණ කුරුලු (Young shoots) ආසියාව පුරා ව්‍යංජනයක් ලෙස හෝ අච්චාරු ලෙස ආහාරයට ගනී. මෙහි ප්‍රෝටීන් සහ තන්තු බහුලව අඩංගුය. (අමුවෙන් ආහාරයට ගැනීමේදී අඩංගු විය හැකි විෂ ද්‍රව්‍ය ඉවත් කිරීමට හොඳින් තම්බා ගත යුතුය).

සාම්ප්‍රදායික ඖෂධ
ආසියාවේ සහ අප්‍රිකාවේ ජන වර්ග විවිධ ආසාදන, සරම්ප සහ ප්‍රජනක සෞඛ්‍ය ගැටලු සඳහා උණ කොළ සහ කඳන් ඖෂධ ලෙස භාවිත කරති.

කර්මාන්ත
කඩදාසි පල්ප් නිෂ්පාදනය සඳහා ද මෙම උණ විශේෂය විශාල වශයෙන් යොදා ගැනේ.

තර්ජන
උණ කුරුමිණියා (Bamboo borer) වැනි සතුන්ගෙන් කඳන්වලට හානි සිදු විය හැකි අතර, විවිධ දිලීර රෝග නිසා කඳ කුණුවීම වැනි ගැටලු ඇති විය හැකිය.

සංරක්ෂණ තත්ත්වය
IUCN රතු දත්ත පොතට අනුව මෙය තක්සේරු කර නොමැති (Not Evaluated – NE) ශාකයකි. ලොව පුරා ඉතා බහුලව වගා කරන බැවින් දැනට මෙයට වඳවීමේ තර්ජනයක් නොමැත.

සමාප්තිය
Bambusa vulgaris හෙවත් සාමාන්‍ය උණ යනු සොබාදහමේ අපූරු නිර්මාණයකි. ඉදිකිරීම් ක්ෂේත්‍රයේ සිට ආහාර මේසය දක්වාත්, පරිසර සංරක්ෂණයේ සිට ඖෂධ දක්වාත් විහිදෙන එහි වටිනාකම අපරිමිතය.