විද්‍යාත්මකව Ficus benghalensis ලෙස හැඳින්වෙන නුග හෙවත් මහ නුග, මොරේසියේ (Moraceae) පවුලට අයත්, අතිවිශාල ප්‍රදේශයක පැතිරී වැඩෙන සදාහරිත වෘක්ෂයකි. මෙය ලොව විශාලතම වියනක් (Canopy) සහිත ශාක විශේෂයක් ලෙස ප්‍රසිද්ධය. එහි ඇති සුවිශේෂී අහස් මුල් (Aerial roots) මගින් ගස වටා අතිරේක කඳන් නිර්මාණය කරමින් වනාන්තරයක් බඳු පෙනුමක් ලබා දෙයි.

සංරක්ෂණ තත්ත්වය
IUCN රතු දත්ත පදිකය: අවම අවධානය යොමු කළ යුතු (Least Concern – LC)

විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය
රාජධානිය: Plantae

ගෝත්‍රය: Rosales

කුලය: Moraceae

ගණය: Ficus

විශේෂය: F. benghalensis

පොදු නාමයන්
සිංහල: නුග (Nuga), මහ නුග (Maha Nuga)

හින්දි: බාර් (Bar), බර්ගද් (Bargad)

ඉංග්‍රීසි: Banyan, Indian Banyan

උද්භිද විද්‍යාත්මක විස්තරය
ප්‍රමාණය: මීටර් 30ක් පමණ උසට වැඩෙන නමුත්, උසට වඩා තිරස් අතට පැතිරී යාම මෙහි විශේෂත්වයයි.

අහස් මුල්: අතුවලින් පහළට වැඩෙන මුල් පොළොවේ වැදී ස්ථාවර වීමෙන් අතිරේක කඳන් නිර්මාණය වේ. මේවා ගසට ශක්තිමත් ආධාරකයක් ලබා දෙයි.

පත්‍ර: පළල්, හම් වැනි ස්වභාවයක් ඇති දිලිසෙන කොළ පැහැති පත්‍ර වේ.

ගෙඩි (Figs): නුග ගෙඩි ඉදුණු විට රතු පැහැයක් ගන්නා අතර, මයිනා සහ කොට්ටෝරුවා වැනි පලතුරු භක්ෂක පක්ෂීන් මගින් බීජ ව්‍යාප්ත වේ. පක්ෂීන්ගේ ආහාර ජීර්ණ පද්ධතිය හරහා යන බීජ වඩාත් සාර්ථකව ප්‍රරෝහණය වේ.

වර්ධන ස්වභාවය
නුග බීජ බොහෝ විට වෙනත් ගස් මත, තාප්ප හෝ ගල් මත ප්‍රරෝහණය වී අපිශාකයක් (Epiphyte) ලෙස වර්ධනය වේ. පසුව එහි මුල් පොළොවට ළඟා වී සත්කාරක ශාකය වටා වෙළී එය විනාශ කරන බැවින් මෙයට “වෙළාගන්නා අත්තික්කා” (Strangler fig) යන නම ද ලැබී ඇත.

ව්‍යාප්තිය සහ වාසස්ථාන
ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයට (ඉන්දියාව, පකිස්ථානය, බංග්ලාදේශය, නේපාලය සහ ශ්‍රී ලංකාව) ආවේණික මෙම වෘක්ෂය මෝසම් වනාන්තර සහ වර්ෂා වනාන්තරවල සරුවට වැඩේ. නියඟයට සහ නාගරික පරිසරයන්ට ඔරොත්තු දීමේ ඉහළ හැකියාවක් මෙයට ඇත.

සංස්කෘතික සහ ආගමික වැදගත්කම
ඉන්දියාව
ඉන්දියාවේ ජාතික වෘක්ෂය ලෙස නුග ගස සලකනු ලබන අතර එය පූජනීය වෘක්ෂයකි. එය අධ්‍යාත්මිකත්වය, ප්‍රඥාව සහ දීර්ඝායුෂ සංකේතවත් කරයි.

බුදු දහම
ථේරවාදී බුද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව, බුද්ධ වංශයේ විසි හතරවන බුදුරජාණන් වහන්සේ වන කස්සප බුදුරජාණන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත් වූයේ නුග වෘක්ෂයක් (නුග බෝධිය) පාමුලදීය. එසේම ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ බුද්ධත්වයෙන් පසු සත්වන සතිය ගත කළේ ද අජපාල නුග රුක පාමුලදීය.

ජෛන ආගම
පළමු ජෛන තීර්ථංකරයා වන ආදිනාත් තුමන් බුද්ධිය (Kewal Gyan) ලබා ගත්තේ ද නුග රුකක් යටදී බව පැවසේ.

ලොව සුප්‍රකට නුග වෘක්ෂයන්
ඉන්දියාවේ ඉතා විශාල නුග ගස් කිහිපයක් පවතී:

Thimmamma Marrimanu: මෙහි වියන වර්ග මීටර් 19,107ක් පුරා පැතිරී ඇත.

The Great Banyan (Howrah): වසර 250කට වඩා පැරණි මෙහි වියන වර්ග මීටර් 18,918ක් පමණ වේ.

ප්‍රයෝජන
පාරිසරික: පක්ෂීන්, කෘමීන් සහ ක්ෂීරපායීන් රැසකට ආහාර සහ රැකවරණය ලබා දෙයි.

ඖෂධීය: නුග පොතු, පත්‍ර සහ කිරි විවිධ රෝග සඳහා දේශීය වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී යොදා ගැනේ.

සෙවන: දැඩි හිරු රශ්මියෙන් ආරක්ෂා වීමට මහා වියනක් සහිත නුග ගස කදිම සෙවණක් ලබා දෙයි.