මුරුත වෘක්ෂය (Lagerstroemia speciosa):
මුරුත වෘක්ෂය (Lagerstroemia speciosa):
පොදුවේ මුරුත, ජාරුල් (Jarul), ප්රයිඩ් ඔෆ් ඉන්ඩියා (Pride of India) හෝ ක්වීන්ස් ෆ්ලවර් (Queen’s flower) ලෙස හැඳින්වෙන Lagerstroemia speciosa යනු ලිතරේසියේ (Lythraceae) පවුලට අයත් ඉතා ආකර්ෂණීය පතනශීලී වෘක්ෂයකි. නිවර්තන දකුණු ආසියාවට ආවේණික මෙම වෘක්ෂය, එහි ඇති අතිශය අලංකාර රෝස සහ දම් පැහැති මල් නිසාත්, උසස් තත්ත්වයේ දැව නිසාත් ලොව පුරා ප්රසිද්ධියට පත්ව ඇත.
නාමකරණය
මෙහි විද්යාත්මක නාමයේ ඇති speciosa යන ලතින් වචනයේ තේරුම “ලස්සන” හෝ “දර්ශනීය” යන්නයි. මෙහි ඇති රාජකීය පෙනුම නිසා ඉංග්රීසි බසින් මෙය ‘රැජිනගේ මල’ ලෙස ද හැඳින්වේ. ශ්රී ලංකාවේ මෙය මුරුත යන නමින් හඳුන්වන අතර ඉන්දියාවේ ‘ජාරුල්’ ලෙස හැඳින්වේ.
උද්භිද විද්යාත්මක විස්තරය
මුරුත සාමාන්යයෙන් මීටර් 15ක් පමණ උසට වැඩෙන කුඩා හෝ මධ්යම ප්රමාණයේ වෘක්ෂයකි.
පොත්ත: සිනිඳුය, ලා අළු හෝ ක්රීම් පැහැයක් ගනී. පොත්ත ස්ථර ලෙස ගැලවී යන ස්වභාවයක් පවතී.
පත්ර: සරල, ඕවලාකාර හැඩයක් ගනී. පත්ර හැලෙන සමයට පෙර මේවා රතු හෝ තැඹිලි පැහැයට හැරේ.
මල්: සෙන්ටිමීටර 20-40ක් පමණ දිගු මල් පොකුරු ලෙස හටගනී. පෙති රැළි වැටුණු (crepe-like) ස්වභාවයක් ගන්නා අතර රෝස, ලා දම් හෝ තද දම් පැහැයෙන් යුක්ත වේ.
ගෙඩි: ලී වැනි ස්වභාවයක් ඇති වටකුරු ගෙඩි හටගනී. මේවා පැසී වේළුණු පසු කළු පැහැයට හැරෙන අතර බොහෝ කාලයක් ගසෙහි රැඳී පවතී.
ව්යාප්තිය සහ වාසස්ථාන
මුරුත වෘක්ෂය ස්වභාවිකව ශ්රී ලංකාව, ඉන්දියාව, බංග්ලාදේශය, මියන්මාරය, තායිලන්තය, වියට්නාමය සහ පිලිපීනය වැනි රටවල ව්යාප්ත වී ඇත. මෙය උණුසුම් හා තෙතමනය සහිත දේශගුණයට ප්රිය කරන අතර ගංගා නිම්න සහ පහත් බිම්වල සරුවට වැඩේ.
වගාව සහ භාවිතය
විසිතුරු ශාකයක් සහ දැව ලෙස
මෙහි ඇති අලංකාරය නිසා උද්යාන, මංමාවත් සහ උද්යාන අලංකරණය සඳහා ලොව පුරා රෝපණය කෙරේ. මෙහි දැව ඉතා ශක්තිමත් සහ කල් පවතින බැවින් සමහර ප්රදේශවල තේක්ක දැවයට පමණක් දෙවැනි වන උසස් දැවයක් ලෙස සැලකේ.
ඖෂධීය භාවිතය
මුරුත වෘක්ෂය සාම්ප්රදායික වෛද්ය විද්යාවේදී ඉතා වැදගත් වේ:
දියවැඩියාව: මුරුත කොළ තැම්බූ ජලය රුධිරයේ සීනි මට්ටම පාලනය කිරීම සඳහා ආසියානු රටවල් රැසක භාවිත වේ.
පිලිපීනය: එහි මෙය ‘බනබා’ (Banabá) ලෙස හඳුන්වන අතර රජය විසින් නිල වශයෙන් පිළිගත් ඖෂධීය ශාකයකි.
සමස්ත ශාකය: පොතු සහ කොළ විරේක ඖෂධ ලෙසත් උණ රෝගයට ප්රතිකාර ලෙසත් භාවිත කෙරේ.
සංස්කෘතික සහ ආගමික වැදගත්කම
ඉන්දියාව: ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්ර ප්රාන්තයේ නිල ප්රාන්ත පුෂ්පය වන්නේ මුරුත මලයි (Tamhan). හින්දු සම්ප්රදායට අනුව මෙය සමෘද්ධිය සමඟ සම්බන්ධ වෘක්ෂයක් ලෙස සැලකේ.
බුදු දහම: ථේරවාදී බෞද්ධ සම්ප්රදායට අනුව, පදුම සහ නාරද යන බුදුවරුන් දෙපළ බුද්ධත්වයට පත් වූයේ මුරුත වෘක්ෂයක් (මුරුත බෝධිය) පාමුලදීය.
සංරක්ෂණ තත්ත්වය (IUCN Red List)
මුරුත වෘක්ෂය IUCN රතු දත්ත පොතට අනුව “අවම අවධානය යොමු කළ යුතු” (Least Concern – LC) ගණයට ඇතුළත් කර ඇත. එනම් මෙය ලොව පුරා බහුලව ව්යාප්ත වී ඇති බැවින් දැනට වඳවීමේ තර්ජනයක් නොමැත.
සමාප්තිය
මුරුත වෘක්ෂය යනු හුදෙක් අලංකාර මල් පිපෙන ගසක් පමණක් නොව, එය මානව සෞඛ්යයට සහ පරිසරයට මහඟු මෙහෙවරක් කරන වටිනා සම්පතකි. එහි ඖෂධීය ගුණය සහ සංස්කෘතික පසුබිම නිසා එය දකුණු ආසියාවේ “රැජිනගේ මල” ලෙස සැබවින්ම ගෞරවයට පාත්ර වේ.
