වල්ලා පට්ට (Gyrinops walla)
කුලය: Thymelaeaceae (තයිමේලියාසියේ)
පොදු නාමය: වල්ලා පට්ට (Walla Patta)
සංරක්ෂණ තත්ත්වය: වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්විය හැකි (Vulnerable – VU) – IUCN රතු දත්ත පොත
ශාක විස්තරය
වල්ලා පට්ට යනු මීටර් 15ක් පමණ උසට වැඩෙන කුඩා හෝ මධ්යම ප්රමාණයේ ශාකයකි. මෙහි පොත්ත සිහින් ස්වභාවයක් ගන්නා අතර එය දුඹුරු-අළු පැහැතිය.
පත්ර: පත්ර ඉතා කුඩා වන අතර ඒවා මිලිමීටර 1–6 දක්වා දිගින් යුක්ත වේ.
මල්: කහ-සුදු පැහැති මල් හටගන්නා අතර, මල් නටුව මිලිමීටර 3–4ක් පමණ වේ.
හැඩය: ‘Aquilaria’ (අගරු) වැනි සබඳතාවක් ඇති අනෙකුත් ශාක විශේෂවලට සාපේක්ෂව, වල්ලා පට්ට ශාකයේ අතු එකිනෙකට ඉතා සමීපව පිහිටා ඇති බැවින් එය පඳුරක් වැනි ස්වභාවයක් ගනී.
ව්යාප්තිය
වල්ලා පට්ට ශ්රී ලංකාවට ආවේණික ශාකයකි. මෙය ප්රධාන වශයෙන් දිවයිනේ තෙත් කලාපයේ දක්නට ලැබෙන අතර, ඉතා කලාතුරකින් නිරිතදිග ඉන්දියාවේ ද වාර්තා වේ. ශ්රී ලංකාව තුළ මෙම ශාකය සිංහරාජ රක්ෂිතය වැනි ආරක්ෂිත වනාන්තර තුළ දැකිය හැකි අතර, එය මෙම වටිනා ශාක විශේෂය ආරක්ෂා කර ගැනීමට ඉවහල් වේ.
ප්රයෝජන සහ වැදගත්කම
වල්ලා පට්ට ශාකය ලොව පුරා ඉහළ වටිනාකමක් ලබන්නේ එහි අඩංගු අගාවුඩ් (Agarwood) රෙසින (Resin) නිසාවෙනි.
නිෂ්පාදන: සුවඳ දුම්, සුවඳ විලවුන් සහ සාම්ප්රදායික ඖෂධ නිෂ්පාදනය සඳහා මෙම රෙසින යොදා ගනී.
ඓතිහාසික වටිනාකම: වල්ලා පට්ටවලින් ලබාගන්නා සුවඳැති රෙසින පුරාණ සේද මාවත හරහා “සිලානි” (Silani) යන නමින් වෙළඳාම් කර ඇති අතර, එය දීර්ඝ ඉතිහාසයකට උරුමකම් කියයි.
අගාවුඩ් සඳහා පවතින අධික ඉල්ලුම හේතුවෙන් මෙම ශාක නීතිවිරෝධී ලෙස කැපීම සහ ජාවාරම් කිරීම සිදු වේ. මෙම තර්ජනය හඳුනාගෙන, ශ්රී ලංකාවේ ගෙවතු සහ වගාබිම් තුළ වල්ලා පට්ට වගා කිරීමේ ව්යාපෘති ආරම්භ කර ඇත. විශේෂයෙන්ම පින්තන්න හෝල්ඩිංග්ස් (Pintanna Holdings) ආයතනය 2020 වසරේ සිට වල්ලා පට්ට පැළ 2,000කට වඩා රෝපණය කර ඇති අතර, ශ්රී ලංකාවේ ප්රථම ඕඩ් තෙල් (Oud Oil) කර්මාන්ත ශාලාව ද පිහිටුවා ඇත.
සංස්කෘතික හා ආර්ථික වැදගත්කම
වල්ලා පට්ට ශාකය ඓතිහාසිකව මෙන්ම සංස්කෘතිකව ද ඉතා වැදගත් වේ. විශේෂයෙන් මැදපෙරදිග වෙළඳපොළ තුළ මෙයට සියවස් ගණනාවක සිට ඉහළ ඉල්ලුමක් පවතී. මෙහි රෙසින සුවඳ විලවුන් නිෂ්පාදනයට, ආගමික වත්පිළිවෙත්වලට සහ දේශීය වෛද්ය විද්යාවට අත්යවශ්ය අංගයක් ලෙස සැලකේ.
සංරක්ෂණ තත්ත්වය සහ තර්ජන
අධික ලෙස අස්වනු නෙලීම හේතුවෙන් වල්ලා පට්ට ශාකය IUCN රතු දත්ත ලැයිස්තුවේ “වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්විය හැකි” (Vulnerable) කාණ්ඩයට ඇතුළත් කර ඇත. මෙම ශාකය මුහුණ දෙන ප්රධාන තර්ජන කිහිපයකි:
අගාවුඩ් රෙසින ලබා ගැනීම සඳහා සිදුකරන තිරසාර නොවන හා නීතිවිරෝධී කැපීම්.
වනාන්තර විනාශය නිසා වාසස්ථාන අහිමි වීම.
ස්වභාවික වනාන්තර තුළ නැවත පැළ හටගැනීමේ වේගය අඩු වීම.
එබැවින් වගාබිම් ඇති කිරීම, රක්ෂිත ප්රදේශ ආරක්ෂා කිරීම සහ වල්ලා පට්ට ශාකයේ වටිනාකම පිළිබඳව මහජනතාව දැනුවත් කිරීම මෙහි අනාගතය සුරක්ෂිත කිරීමට ඉතා වැදගත් වේ.
