හොර වෘක්ෂය (Dipterocarpus zeylanicus):
හොර වෘක්ෂය (Dipterocarpus zeylanicus):
විද්යාත්මකව Dipterocarpus zeylanicus ලෙස හැඳින්වෙන හොර වෘක්ෂය, ඩිප්ටෙරොකාපේසියේ (Dipterocarpaceae) පවුලට අයත් නිවර්තන කලාපීය දැවැන්ත වෘක්ෂයකි. මෙය ශ්රී ලංකාවට ආවේණික ශාක විශේෂයක් වන අතර, ලොව වෙනත් කිසිදු රටක ස්වභාවිකව දක්නට නොලැබේ. ඉන්දියාවේ දක්නට ලැබෙන Dipterocarpus turbinatus වෘක්ෂය මෙයට සමීප සබඳතාවක් දක්වන ශාකයකි.
උද්භිද විද්යාත්මක විස්තරය
හොර වෘක්ෂය ශ්රී ලංකාවේ වර්ෂා වනාන්තරවල දක්නට ලැබෙන උසම වෘක්ෂයන්ගෙන් එකකි.
උස: සාමාන්යයෙන් මීටර් 40–45ක් පමණ වන අතර, සමහර වෘක්ෂයන් මීටර් 60ක් තරම් උසට වැඩේ.
කඳ: කඳෙහි වටප්රමාණය මීටර් 4–6ක් පමණ විය හැකිය. පොත්ත ලා රෝස-දුඹුරු හෝ ලා කහ-දුඹුරු පැහැයක් ගන්නා අතර කඳෙන් අළු පැහැති දුම්මල (Oleoresin) වර්ගයක් පිටවේ.
පත්ර: සෙන්ටිමීටර 13–20ක් පමණ දිගු, විශාල ඕවලාකාර පත්ර වේ. පත්රවල රිදී පැහැති සියුම් බෝල (hairs) දැකිය හැකිය.
මල් සහ බීජ: මල් ප්රධාන වශයෙන් අප්රේල් මාසයේදී පිපේ. බීජවල දිගු පියාපත් දෙකක් පිහිටා ඇති අතර, එමගින් සුළඟ ආධාරයෙන් බීජ ව්යාප්ත වීමට පහසු වේ.
ව්යාප්තිය සහ වාසස්ථාන
හොර වෘක්ෂය ශ්රී ලංකාවේ තෙත් කලාපීය පහත රට වර්ෂා වනාන්තරවලට පමණක් සීමා වී ඇත. මෙය ප්රධාන වශයෙන් පහත දිස්ත්රික්කවල දක්නට ලැබේ:
රත්නපුර, කළුතර, ගාල්ල සහ මාතර දිස්ත්රික්ක.
සිංහරාජ ලෝක උරුම වනාන්තරය.
ලුණුගල, උඩකිරුව ගම්මානයේ මීටර් 60කට ආසන්න උසකින් යුත් අතිවිශාල හොර ගස් සමූහයක් දැකිය හැකිය. “හොරගොල්ල” වැනි ස්ථාන නාමයන්ගෙන් ද මෙම වෘක්ෂයට ලාංකීය සංස්කෘතියේ ඇති වැදගත්කම මනාව පැහැදිලි වේ.
දැව සහ ආර්ථික ප්රයෝජන
හොර දැව ඉතා ශක්තිමත්, තද සහ කල් පවතින දැව වර්ගයකි.
පෙනුම: අභ්යන්තර දැවය ලා රෝස පැහැයේ සිට තද රතු-දුඹුරු පැහැය දක්වා විහිදේ.
භාවිතයන්:
දුම්රිය සිල්පර කොට.
වහලයේ පරාල, රිප්ප සහ බාල්ක.
විදුලි කණු සහ දුරකථන කණු.
බර වැඩ සඳහා යොදාගන්නා වඩු කර්මාන්තය සහ ඉදිකිරීම්.
කල් තබා ගැනීමේ ප්රතිකාරවලින් පසු ජලය ආශ්රිත සහ සමුද්රීය ඉදිකිරීම් සඳහා ද යොදා ගනී.
ආගමික වැදගත්කම
ථේරවාදී බුදු දහමට අනුව හොර වෘක්ෂය පූජනීය අගයකින් යුක්තය. අතීතයේ වැඩසිටි පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත් වූයේ හොර වෘක්ෂයක් (හොර බෝධිය) පාමුලදී බව විශ්වාස කෙරේ.
සංරක්ෂණ තත්ත්වය (IUCN Red List)
IUCN රතු දත්ත පොතට අනුව හොර වෘක්ෂය “අන්තරායට ලක්වූ” (Endangered – EN) ශාක විශේෂයක් ලෙස නම් කර ඇත.
තර්ජනයට ලක්වීමට හේතු:
ලොව වෙනත් කොහේවත් නැති ශ්රී ලංකාවට පමණක් ආවේණික වීම.
වනාන්තර විනාශය නිසා වාසස්ථාන අහිමි වීම.
ඉහළ වටිනාකමක් ඇති දැව ලබා ගැනීමට අධික ලෙස කපා දැමීම.
ආරක්ෂිත ප්රදේශ තුළ පවා සිදුවන නීතිවිරෝධී දැව ජාවාරම්.
සමාප්තිය
හොර වෘක්ෂය රැක ගැනීම යනු ශ්රී ලංකාවේ පහත රට වර්ෂා වනාන්තරවල ව්යුහය සහ ජෛව විවිධත්වය රැක ගැනීමයි. අපේ රටටම ආවේණික වූ මෙම වනාන්තර දැවැන්තයා නීතිමය ක්රියාමාර්ග සහ මහජන දැනුවත්භාවය මගින් අනාගත පරපුර උදෙසා සුරැකීම අප සැමගේ වගකීමකි.
