අලිගැට පේර වෘක්ෂය (Persea americana)

නාම විස්තරය

• සිංහල : අලිගැට පේර (Aligeta Pera)
• දෙමළ : ආනයි කොයියා (ஆனை கொய்யா – Aanai Koyya), වෙන්නෙයි පලම්
• ඉංග්‍රීසි : Avocado, Butter Fruit
• විද්‍යාත්මක : Persea americana Mill.

සංරක්ෂණ තත්ත්වය

IUCN රතු දත්ත පදිකය : අවම අවධානය යොමු කළ යුතු (Least Concern – LC)

විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය

• රාජධානිය : Plantae
• ගෝත්‍රය : Laurales
• කුලය : Lauraceae (කුරුඳු කුලය)
• ගණය : Persea
• විශේෂය : americana

උද්භිද විද්‍යාත්මක විස්තරය

අලිගැට පේර යනු මීටර් 10-20ක් පමණ උසට වැඩෙන මධ්‍යම හෝ මහා පරිමාණ සදාහරිත වෘක්ෂයකි. මෙය උද්භිද විද්‍යාත්මකව කුරුඳු ශාකයට නෑකම් කියන Lauraceae කුලයට අයත් වේ. පත්‍ර තරමක් විශාල, දිලිසෙන සුළු, තද කොළ පැහැති සහ ඕවල් හැඩැති ය. මල් ඉතා කුඩා, ලා කොළ-කහ පැහැති වන අතර අතු කෙළවර පොකුරු ලෙස හටගනී. මෙහි හටගන්නා ඵලය (ගෙඩිය) සාමාන්‍යයෙන් පෙයාර්ස් ගෙඩියක හැඩයට හෝ ගෝලාකාර හැඩයට සමාන වේ. එහි බාහිර ලෙල්ල ප්‍රභේදය අනුව රළු හෝ සිනිඳු විය හැකි අතර, තද කොළ පැහැයෙන් යුක්ත වේ. ඇතුළත මදය ලා කොළ හෝ කහ පැහැති වන අතර, එය බටර් වැනි මෘදු (Creamy) ස්වභාවයකින් යුක්තය. මධ්‍යයේ විශාල තනි බීජයක් පවතී.

ව්‍යාප්තිය සහ වාසස්ථාන

මධ්‍යම ඇමරිකාව සහ මෙක්සිකෝව නිජබිම කරගත් අලිගැට පේර ශාකය, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු ලොව පුරා නිවර්තන සහ උප-නිවර්තන කලාපවල ඉතා සාර්ථකව වගා කෙරේ. ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන වශයෙන් මධ්‍යම කඳුකරය, අතරමැදි කලාපය සහ තෙත් කලාපීය පහත්බිම් (විශේෂයෙන් මහනුවර, මාතලේ, කෑගල්ල සහ කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කවල) ඉතා සශ්‍රීකව වැවේ. සීතල දේශගුණය සහිත ප්‍රදේශවල වඩාත් හොඳින් ඵලදාව ලබා දෙයි.

සංස්කෘතික සහ ආගමික වැදගත්කම

පෝෂණීය ආහාරයක් ලෙස : ශ්‍රී ලාංකේය ජනතාව අතර අලිගැට පේර යනු “බටර් පලතුර” (Butter fruit) ලෙස අතිශය ජනප්‍රිය පෝෂණීය ආහාරයකි. විශේෂයෙන්ම වැඩෙන දරුවන්ට සහ රෝගීන්ට ශක්තිය ලබා දෙන උසස් තත්ත්වයේ ආහාරයක් ලෙස දේශීයව පිළිගැනේ.

ගෘහස්ථ සම්ප්‍රදාය : බොහෝ ශ්‍රී ලාංකේය නිවෙස්වල උදෑසන ආහාරය සඳහා අලිගැට පේර මදය සීනි හෝ මී පැණි සමඟ මිශ්‍ර කර අතුරුපසක් ලෙස අනුභව කිරීමේ සිරිතක් පවතී.

ප්‍රධාන භාවිතයන්

ආහාරමය භාවිතය : අලිගැට පේර යනු හිතකර මේදය (Monounsaturated fats) බහුලවම අඩංගු පලතුරකි. එහි විටමින් E, විටමින් K, පොටෑසියම් සහ තන්තු (Fiber) ඉහළ මට්ටමක පවතී. ශ්‍රී ලංකාවේදී මෙය ප්‍රධාන වශයෙන් අතුරුපසක් ලෙසත්, අනෝදා වැනි කිරි පානයක් (Avocado milkshake) ලෙසත් භාවිත කෙරේ. බටහිර රටවල මෙය සලාද සහ “ගුවාකමෝල්” (Guacamole) වැනි ආහාර සඳහා යොදා ගනී.

රූපලාවන්‍ය භාවිතය : අලිගැට පේර මදයේ ඇති ස්වාභාවික තෙල් සහ විටමින් E නිසා සමේ පැහැපත් බව රැක ගැනීමටත්, වියළි සම සුව කිරීමටත් (Moisturizer) සහ හිසකෙස් පෝෂණය කිරීමටත් (Hair mask) රූපලාවන්‍ය සත්කාරයක් ලෙස බහුලව භාවිත කෙරේ.

ඖෂධීය භාවිතය : රුධිරයේ ඇති අහිතකර කොලෙස්ටරෝල් මට්ටම අඩු කිරීමටත්, හෘද සෞඛ්‍යය වර්ධනය කිරීමටත් අලිගැට පේර ආහාරයට ගැනීම මහෝපකාරී වේ. මෙහි ඇති ප්‍රතිඔක්සිකාරක ගුණ පිළිකා මර්දනයට ද සහාය වන බව පැවසේ.

සමාප්තිය

අලිගැට පේර යනු “සම්පූර්ණ ආහාරයක්” ලෙස සැලකිය හැකි තරමටම පෝෂණ ගුණයෙන් අනූන පලතුරකි. ලාභදායී ලෙස ශරීරයට අවශ්‍ය හිතකර මේදය සහ විටමින් ලබා ගත හැකි මෙම ශාකය, ගෙවතු වගාවක් ලෙස ප්‍රචලිත කිරීම මඟින් පවුලේ පෝෂණ මට්ටම ඉහළ නැංවීමට මෙන්ම අතිරික්ත ඵලදාව අලෙවි කිරීමෙන් ආර්ථික වාසි ලබා ගැනීමට ද මහත් පිටිවහලක් ලැබේ.