නමිනම් වෘක්ෂය (Cynometra cauliflora)

නාම විස්තරය

• සිංහල : නමිනම් (Naminam)
• දෙමළ : නම්නම් (நம்நம் – Namnam)
• ඉංග්‍රීසි : Namnam, Amphitheatrical Cynometra
• විද්‍යාත්මක : Cynometra cauliflora L.

සංරක්ෂණ තත්ත්වය

IUCN රතු දත්ත පදිකය : තර්ජනයට ලක් වීමට ආසන්න (Near Threatened – NT) (ශ්‍රී ලංකාවේ නාගරීකරණය සමඟ ගෙවතුවලින් ඉතා ශීඝ්‍රයෙන් වඳවී යන දුර්ලභ ශාකයක් බැවින්)

විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය

• රාජධානිය : Plantae
• ගෝත්‍රය : Fabales
• කුලය : Fabaceae (ප්‍රධාන වශයෙන් Detarioideae උප-කුලයට අයත් වේ)
• ගණය : Cynometra
• විශේෂය : C.cauliflora

උද්භිද විද්‍යාත්මක විස්තරය

නමිනම් යනු මීටර් 5-15ක් පමණ උසට, ඉතා සෙමින් වැඩෙන කුඩා ප්‍රමාණයේ සදාහරිත වෘක්ෂයකි. මෙහි අතු පතර තරමක් පහළට බිඳි වැටෙන සේ පිහිටන අතර ළපටි දලු ලා රෝස පැහැයෙන් හටගනී. පත්‍රිකා දෙක බැගින් සමන්විත පත්‍ර (Bifoliate) මෙහි සුවිශේෂී ලක්ෂණයකි. නමිනම් ශාකයේ වඩාත්ම කැපී පෙනෙන ලක්ෂණය වන්නේ එහි මල් සහ ගෙඩි හටගන්නේ අතුවල නොව, ප්‍රධාන කඳෙහි පහළ කොටසේ කෙළින්ම වීමයි (Cauliflory). මල් ඉතා කුඩා, සුදු හෝ ලා රෝස පැහැති වන අතර කඳ පුරා පොකුරු ලෙස හටගනී. මෙහි හටගන්නා ඵලය (ගෙඩිය) රළු, රැලි වැටුණු, අඩ සඳක හැඩැති (Crescent-shaped) ඝන කරලකි. එය නොඉදුණු විට ලා කොළ පැහැති වන අතර ඉදුණු විට ලා කහ හෝ දුඹුරු පැහැයට හැරේ. ඇතුළත තනි විශාල බීජයක් පවතින අතර, මදය යුෂ පිරි, තද ඇඹුල් සහ පැණි රස මුසු සුවිශේෂී රසයකින් යුක්තය.

ව්‍යාප්තිය සහ වාසස්ථාන

මැලේසියාව සහ ඉන්දුනීසියාව (මලක්කා දූපත්) නිජබිම කරගත් නමිනම් ශාකය, අතීතයේ සිටම ශ්‍රී ලංකාව තුළ ඉතා සාර්ථකව ව්‍යාප්ත වී ඇත. ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන වශයෙන් තෙත් සහ අතරමැදි කලාපීය පහත්බිම් ප්‍රදේශවල ගෙවතු ආශ්‍රිතව දක්නට ලැබේ. සෙවන සහිත, තෙතමනය සපිරි පසෙහි ඉතා සශ්‍රීකව වැඩෙන ශාකයකි.

සංස්කෘතික සහ ආගමික වැදගත්කම

පැරණි ගෙවතු උරුමය : ශ්‍රී ලාංකේය පැරණි රජමහා විහාරස්ථාන භූමිවල සහ පැරණි ප්‍රභූ නිවාසවල ගෙවතුවල (Walauwa gardens) අනිවාර්යයෙන්ම දක්නට ලැබුණු සුවිශේෂී දුර්ලභ පලතුරකි.

ළමා කාලයේ මතක : කඳ පුරා පොකුරු පිටින් හැදෙන නමිනම් ගෙඩි පිහියකින් කපා ලුණු හා මිරිස් කුඩු තවරා අනුභව කිරීම පැරණි ගැමි දරුවන්ගේ ප්‍රියතම සිරිතකි. ගෙඩියෙහි ඇති රැලි වැටුණු ස්වභාවය නිසා ගැමියන් මෙයට “නමිනම්” යන නාමය ව්‍යවහාර කළ බව ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වේ.

ප්‍රධාන භාවිතයන්

ආහාරමය භාවිතය : නමිනම් යනු විටමින් C සහ ස්වභාවික ඛනිජ ලවණ බහුල පලතුරකි. ඉදුණු ගෙඩි කෙළින්ම අනුභව කළ හැකි අතර, එහි ඇති සුවිශේෂී ඇඹුල් රසය නිසා දේශීයව ඉතා රසවත් චට්නි (Chutney), අච්චාරු, සම්බෝල සහ ව්‍යංජන (නමිනම් මාළුව) පිසීමට ගැමියන් පුරුදුව සිටිති. ඇතැම් රටවල මෙය සීනි දමා තම්බා රසවත් අතුරුපසක් (Compote) ලෙස ද සකස් කෙරේ.

ඖෂධීය භාවිතය : දේශීය වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී නමිනම් බීජවලින් ගන්නා සාරය සහ තෙල්, විවිධ සමේ රෝග (Skin diseases) සුව කිරීමට බාහිරව ආලේප කරනු ලබයි. මෙහි පත්‍ර තම්බා ගත් ජලය පානය කිරීමෙන් මුත්‍රා ආසාදන සහ ශරීරයේ දැවිල්ල සමනය වන බව පැවසේ.

විසිතුරු වෘක්ෂයක් ලෙස : කඳ පුරා අලංකාර ලෙස මල් සහ ගෙඩි හටගන්නා අපූර්ව ව්‍යුහය නිසා උද්‍යාන සහ උද්භිද විද්‍යාත්මක පරිශ්‍ර අලංකරණයට (Landscape gardening) ඉතා ඉහළ වටිනාකමක් ඇති වෘක්ෂයකි.

සමාප්තිය

නමිනම් යනු වර්තමාන නූතන සමාජයේ සහ නව පරපුරේ අවධානයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ ගිලිහී ගොස් ඇති, වඳවී යාමේ තදබල තර්ජනයකට මුහුණ පා සිටින වටිනා දේශීය පලතුරු උරුමයකි. එහි ඇති සුවිශේෂී රසය, පෝෂණය මෙන්ම විසිතුරු වටිනාකම නිසා ගෘහස්ථ ගෙවතු වගාවන් හරහා නමිනම් ශාකය නැවත ප්‍රචලිත කිරීම සහ සුරැකීම කාලීන අවශ්‍යතාවකි.