පලු වෘක්ෂය (Manilkara hexandra)

නාම විස්තරය

භාෂාව නාමය

• සිංහල පලු (Palu)
• දෙමළ** | පලෙයි (பாலை – Palai) |
• ඉංග්‍රීසි Ceylon Ironwood, Palu Tree |
• විද්‍යාත්මක Manilkara hexandra (Roxb.) Dubard |

සංරක්ෂණ තත්ත්වය

* IUCN රතු දත්ත පදිකය: අවම අවධානය යොමු කළ යුතු (Least Concern – LC) (නමුත් අධික ලෙස දැව පිණිස කැපීම නිසා වර්තමානයේ ආරක්ෂිත ශාකයකි)

විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය

• * රාජධානිය: Plantae
• * ගෝත්‍රය: Ericales
• * කුලය: Sapotaceae
• * ගණය: Manilkara
• * විශේෂය: M. hexandra

උද්භිද විද්‍යාත්මක විස්තරය

පලු යනු ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපීය වනාන්තරවල අභිමානය ලෙස සැලකෙන, මීටර් 20-25ක් පමණ උසට ඉතා සෙමින් වැඩෙන මහා පරිමාණ සදාහරිත වෘක්ෂයකි. මෙහි කඳ ඉතා මහත වන අතර, බාහිර පොත්ත රළු, ඝන සහ තද අළු-දුඹුරු පැහැයක් ගනී. පත්‍ර ඕවල් හැඩැති, ඝන (ලෙදර් වැනි) සහ තද කොළ පැහැතිය. මල් ඉතා කුඩා, ලා කහ පැහැති වන අතර පත්‍ර කිහිලිවල තනි තනිව හෝ පොකුරු ලෙස හටගනී. මෙහි හටගන්නා ඵලය (ගෙඩිය) කුඩා, ඉලිප්සාකාර හැඩැති වන අතර, ඉදුණු විට දීප්තිමත් කහ පැහැයට හැරේ. පලු ගෙඩියෙහි මදය ඉතා මිහිරි, පැණි රසැති එකක් වන අතර එයින් කිරි වැනි ලාටෙක්ස් ස්‍රාවයක් ද නිකුත් වේ.

ව්‍යාප්තිය සහ වාසස්ථාන

ශ්‍රී ලංකාව, ඉන්දියාව, බංග්ලාදේශය සහ මියන්මාරය වැනි දකුණු ආසියානු රටවලට දේශීය ශාකයකි. ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි හා අර්ධ-වියළි කලාපීය වනාන්තරවල ප්‍රධානම සහ කැපී පෙනෙන ශාක විශේෂයකි (Dry mixed evergreen forests). විශේෂයෙන්ම යාල, විල්පත්තුව වැනි ජාතික වනෝද්‍යානවල සහ මන්නාරම, අනුරාධපුරය, හම්බන්තොට වැනි දිස්ත්‍රික්කවල බහුලව දැකිය හැකිය.

සංස්කෘතික සහ ආගමික වැදගත්කම

* බෞද්ධ ඉතිහාසය සහ සංස්කෘතිය: පලු ශාකය බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ “රාජායතන” වෘක්ෂය ලෙස හැඳින්වේ. බුදුන් වහන්සේ බුද්ධත්වයෙන් සත්වන සතියේ රාජායතන (පලු) රුක මුල වැඩසිටි කල්හි, තපස්සු සහ භල්ලුක යන වෙළඳ දෙබෑයන් උන්වහන්සේට මීපිඬු පූජා කළ බව ඉතිහාසයේ සඳහන් වේ. එමෙන්ම ලංකාවේ නාගදීපයට බුදුන් වහන්සේ වැඩම කළ අවස්ථාවේ දී “සමිද්ධි සුමන” දිව්‍ය රාජයා බුදුන් වහන්සේට සෙවන පිණිස රැගෙන ආවේ ද පලු අත්තක් බව විශ්වාස කෙරේ.
* ගැමි ජීවිතය: වියළි කලාපීය ගැමියන් “පලු වාරය” (මැයි – ජූලි මාස) පැමිණි විට වනාන්තරවලින් පලු එකතු කිරීම උත්සවශ්‍රීයෙන් සිදු කරයි.

ප්‍රධාන භාවිතයන්

* වනජීවී සහ පාරිසරික වැදගත්කම: පලු වාරය යනු වියළි කලාපීය වන සතුන්ගේ ආහාර උත්සව සමයයි. විශේෂයෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ වෙසෙන කලු වලසුන් (Sloth Bear) පලු ගෙඩි කෑමට අතිශය ප්‍රිය කරන අතර, මීට අමතරව රිළවුන්, වඳුරන්, පක්ෂීන් සහ සිවළුන්ගේ ද ප්‍රධාන ආහාරයකි.

* **ආහාරමය භාවිතය:** ගැමියන් මෙන්ම නාගරික ජනතාව ද පලු පලතුරක් ලෙස අනුභව කිරීමට බෙහෙවින් ප්‍රිය කරති. පලු ගෙඩි වියළා කල්තබා ගැනීමට ද හැකිය.
* දැව (Timber): පලු දැවය “Ceylon Ironwood” ලෙස හැඳින්වෙන තරමටම අතිශයින්ම බර, තද සහ ශක්තිමත් (Heavy hardwood) දැවයකි. ජලයට සහ කෘමීන්ට ඉතා හොඳින් ඔරොත්තු දෙන නිසා අතීතයේ දුම්රිය සිල්පර කොටන්, පාලම්වල බාල්ක, නැව් තැනීමට සහ බර කරත්තවල රෝද සෑදීමට පලු දැව බහුලව භාවිත කරන ලදී.

* ඖෂධීය භාවිතය: මෙහි පොතු දේශීය වෛද්‍ය විද්‍යාවේ දී ලේ පිරිසිදු කිරීමට, විදුරුමස් ශක්තිමත් කිරීමට සහ ශරීරයේ දැවිල්ල නිවීමට කසාය සඳහා යොදා ගැනේ.

සමාප්තිය

පලු යනු ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපීය වනාන්තර පද්ධතියේ කොඳු නාරටිය බඳු වූ, ආගමික මෙන්ම පාරිසරික වශයෙන් ඉහළම වටිනාකමක් ඇති වෘක්ෂයකි. වලසුන් වැනි වනජීවීන්ගේ පැවැත්ම ඍජුවම පලු ගස් මත රඳා පවතී. අතීතයේ දැව පිණිස අධික ලෙස කපා දැමීම නිසා වර්තමානයේ මෙම වෘක්ෂය ආරක්ෂා කරගැනීම පරිසර සංරක්ෂණයේ ප්‍රධාන කාර්යයක් වී ඇත.