ගල් සියඹලා වෘක්ෂය (Dialium ovoideum)

නාම විස්තරය

• සිංහල – ගල් සියඹලා (Gal Siyambala) |
• දෙමළ – කට්ටු පුලියම් (காட்டுப் புளியம் – Kattu Puliyam) |
• ඉංග්‍රීසි – Velvet Tamarind, Ceylon Velvet Tamarind |
• විද්‍යාත්මක – Dialium ovoideum* Thwaites |

සංරක්ෂණ තත්ත්වය

IUCN රතු දත්ත පදිකය:** තර්ජනයට ලක් වීමට ආසන්න (Near Threatened – NT) *(ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික ශාකයක් වන බැවින් සහ වාසස්ථාන අහිමි වීම නිසා)

විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය

• * රාජධානිය: Plantae
• * ගෝත්‍රය: Fabales
• * කුලය: Fabaceae (ප්‍රධාන වශයෙන් Dialium ගණය Caesalpinioideae උප-කුලයට අයත් වේ)
• * ගණය: Dialium
• * විශේෂය: D. ovoideum

උද්භිද විද්‍යාත්මක විස්තරය

ගල් සියඹලා යනු ලංකාවට ආවේණික, මීටර් 25-30ක් පමණ උසට වැඩෙන මහා පරිමාණ පතනශීලී වෘක්ෂයකි. මෙහි කඳ ඍජු වන අතර පොත්ත ලා අළු පැහැතිය. පත්‍ර සංයුක්ත වන අතර, පත්‍රිකා 3-5ක් පමණ අඩංගු වේ. මෙහි හටගන්නා කුඩා මල් සුදු හෝ ලා කොළ පැහැති වන අතර විශාල පුෂ්ප මංජරී ලෙස හටගනී. වඩාත්ම කැපී පෙනෙන ලක්ෂණය වන්නේ එහි හටගන්නා ඵල (ගෙඩි) ය. ඒවා කුඩා, බිත්තර හැඩැති (ovoideum) වන අතර, වෙල්වට් රෙද්දක් වැනි තද දුඹුරු හෝ කළු පැහැති සියුම් රෝම ස්ථරයකින් බාහිර ආවරණය (කටුව) වැසී ඇත. කටුව බිඳි විට ඇතුළත තැඹිලි-දුඹුරු පැහැති, ඇඹුල් මිශ්‍ර පැණි රසැති මෘදු මදයක් සහ තනි බීජයක් පවතී.

ව්‍යාප්තිය සහ වාසස්ථාන

ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික (Endemic) ශාකයකි. ප්‍රධාන වශයෙන් දිවයිනේ වියළි කලාපීය සහ අර්ධ-වියළි කලාපීය පහත්බිම් වනාන්තරවල බහුලව දක්නට ලැබේ. අනුරාධපුරය, පොළොන්නරුව, හම්බන්තොට, මොනරාගල සහ ත්‍රිකුණාමලය වැනි දිස්ත්‍රික්කවල වියළි මිශ්‍ර සදාහරිත වනාන්තර ආශ්‍රිතව ස්වාභාවිකව වැවේ.

සංස්කෘතික සහ ආගමික වැදගත්කම

* ගැමි සංස්කෘතිය: ශ්‍රී ලාංකේය ගැමි ජනතාව සහ වැද්දන් වැනි ආදිවාසීන් අතර ගල් සියඹලා ඉතා ජනප්‍රිය වනාන්තර ඵලයකි. ඵලදාව හටගන්නා කාලයට (විශේෂයෙන් අගෝස්තු-ඔක්තෝබර් මාසවලදී) වියළි කලාපීය ජනතාව වනාන්තරවලින් වැටුණු ගල් සියඹලා එකතු කර අලෙවි කිරීම සහ ආහාරයට ගැනීම ජීවනෝපායක් මෙන්ම සංස්කෘතික බැඳීමක් ලෙස ද පවත්වයි.
* දේශීය වෛද්‍ය ක්‍රමය: සෙම් රෝග සහ බඩවැල් ආශ්‍රිත රෝග සඳහා මෙහි ඵලය සහ පොතු දේශීය ප්‍රතිකාර සඳහා සුළු වශයෙන් භාවිත කර ඇත.

ප්‍රධාන භාවිතයන්

* ආහාරමය භාවිතය: ගල් සියඹලා මදය ඉතා රසවත් පලතුරකි. එහි විටමින් C, කැල්සියම් සහ යකඩ බහුලව අඩංගු වේ. මෙම මද එකතු කර සීනි සහ ලුණු දමා කල්තබා ගත හැකි රසකැවිලි සහ පාන වර්ග සකස් කිරීමට ගැමියන් හුරු වී සිටිති.
* ලී ශිල්පය (Timber): ගල් සියඹලා දැවය ඉතා තද, බර සහ ශක්තිමත් (Hardwood) එකකි. අතීතයේ දී බර වැඩ සඳහාත්, පාලම් ඇඳි සහ ගෘහ නිර්මාණ කටයුතුවල ශක්තිමත් බාල්ක සඳහාත් මෙම දැව භාවිත කර ඇත. (දැනට ශාකය ආරක්ෂිත බැවින් දැව පිණිස කැපීම සීමා කර ඇත).
* පාරිසරික වැදගත්කම: වියළි කලාපීය වනාන්තරවල වෙසෙන රීසස් වඳුරන් (ටොක් මැකෙක්), ලේනුන් සහ විවිධ පක්ෂීන් වැනි වනජීවීන්ගේ ප්‍රධාන ආහාර ප්‍රභවයකි. වනාන්තරයේ ජෛව විවිධත්වය සහ පාංශු තෙතමනය රැක ගැනීමට උපකාරී වේ.

සමාප්තිය

ගල් සියඹලා යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ස්වාභාවික වනාන්තර උරුමයේ අග්‍රගන්‍ය සලකුණකි. මෙහි ඇති සුවිශේෂී රසය සහ පෝෂණ ගුණය නිසා දේශීය වෙළඳපොළේ ඉහළ ඉල්ලුමක් පැවතුණ ද, වනාන්තර විනාශය නිසා මෙම අගනා ශාකය වර්තමානයේ වඳවීමේ තර්ජනයට මුහුණ පා සිටී. එබැවින් මෙම ආවේණික ශාකය රැකගැනීම සහ වනාන්තර ප්‍රතිසංස්කරණ වැඩසටහන් හරහා නැවත ව්‍යාප්ත කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.