නාම විස්තරය

• සිංහල – ලාවුළු (Lawulu)
• දෙමළ – ලාවුළු (லாவுளு)
• ඉංග්‍රීසි -Eggfruit, Canistel, Yellow Sapote
• විද්‍යාත්මක – Pouteria campechiana (Kunth) Baehni

සංරක්ෂණ තත්ත්වය

• IUCN රතු දත්ත පදිකය : අවම අවධානය යොමු කළ යුතු (Least Concern – LC)

විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය

• රාජධානිය : Plantae
• ගෝත්‍රය : Ericales
• කුලය : Sapotaceae
• ගණය : Pouteria
• විශේෂය : P. campechiana

උද්භිද විද්‍යාත්මක විස්තරය

ලාවුළු යනු මීටර් 10-15ක් පමණ උසට වැඩෙන මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ සදාහරිත වෘක්ෂයකි. මෙහි කඳ ඍජු වන අතර පොත්ත කැපූ විට සුදු පැහැති කිරි (Latex) ශ්‍රාවය වේ. පත්‍ර දිගටි හැඩැති, දිලිසෙන සුළු තද කොළ පැහැතිය. මෙහි හටගන්නා ඵලය (ගෙඩිය) විවිධ හැඩයන්ගෙන් (ගෝලාකාර හෝ උල් වූ හැඩයෙන්) යුක්ත වන අතර, ඉදුණු විට දීප්තිමත් තැඹිලි හෝ රන්වන් කහ පැහැයක් ගනී. ලාවුළු ගෙඩියේ මදය තම්බන ලද බිත්තර කහ මදයකට සමාන ගතියක් (Dry and mealy texture) පවතින නිසා ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් මෙය Eggfruit ලෙස හැඳින්වේ. මදය ඉතා මිහිරි රසයකින් යුක්ත වන අතර විශාල තනි බීජයක් හෝ බීජ කිහිපයක් පවතී.

ව්‍යාප්තිය සහ වාසස්ථාන

මධ්‍යම ඇමරිකාව සහ මෙක්සිකෝව නිජබිම කරගත් මෙම ශාකය, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු ආසියානු රටවල ඉතා හොඳින් ව්‍යාප්ත වී ඇත. ශ්‍රී ලංකාවේ තෙත් සහ අතරමැදි කලාපීය ගෙවතු ආශ්‍රිතව සහ පහත්බිම් ප්‍රදේශවල බහුලව දක්නට ලැබේ. වැඩි නඩත්තුවකින් තොරව ඕනෑම පසක වැඩෙන ශක්තිමත් ශාකයකි.

සංස්කෘතික සහ ආගමික වැදගත්කම

ගෘහස්ථ පලතුරක් ලෙස : ශ්‍රී ලාංකේය ගෙවතු වගාව තුළ ලාවුළු සඳහා විශේෂ තැනක් හිමි වේ. විශේෂයෙන්ම පැරණි සිංහල ගෙවතුවල පෝෂණ ගුණයෙන් ඉහළ පලතුරක් ලෙසත්, දරුවන්ට ලබාදෙන ස්වභාවික රසකැවිල්ලක් ලෙසත් ලාවුළු ගසට වැදගත්කමක් ලැබුණි.

ජනප්‍රිය විශ්වාස : ඇතැම් ප්‍රදේශවල ලාවුළු ආහාරයට ගැනීමෙන් ශරීරය “නිවන” බවත්, ඇස් පෙනීම වර්ධනය වන බවත් ජනතාව අතර විශ්වාසයක් පවතී.

ප්‍රධාන භාවිතයන්

ආහාරමය භාවිතය : ලාවුළු පලතුරක් ලෙස අනුභව කරන අතර, එහි විටමින් A, විටමින් C සහ කැල්සියම් ඉහළ මට්ටමක පවතී. ලාවුළු මදය යොදාගෙන අයිස්ක්‍රීම්, පුඩිං, කිරි පාන (Milkshakes) සහ ජෑම් වර්ග සකස් කළ හැකිය. එහි ඇති විශේෂිත වයනය නිසා අතුරුපස සැකසීමට ඉතා සුදුසුය.

ඖෂධීය භාවිතය : දේශීය වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී ලාවුළු පොතු කසාය කර බීමෙන් උණ රෝග සමනය වන බව පැවසේ. ලාවුළු පලතුර ආහාරයට ගැනීම මලබද්ධය වළක්වා ගැනීමට සහ සමේ සෞඛ්‍යය වර්ධනයට උපකාරී වේ.

පාරිසරික : ගෙවතුවල සෙවන ලබාදෙන වෘක්ෂයක් ලෙස මෙන්ම කුරුල්ලන් වැනි වනජීවීන්ගේ ආහාර ප්‍රභවයක් ලෙස ද වැදගත් වේ.

දැව : මෙහි දැවය මධ්‍යම මට්ටමේ ශක්තිමත් බවකින් යුතු වන අතර සාමාන්‍ය වඩු වැඩ සඳහා සුළු වශයෙන් යොදා ගැනේ.

සමාප්තිය

ලාවුළු යනු අපේ ගෙවතුවල තිබෙන, නමුත් වර්තමානයේ තරමක් අවධානයෙන් ගිලිහී ගිය පෝෂණීය පලතුරකි. එහි ඇති සුවිශේෂී රසය සහ ගුණය නිසා අනාගතයේදී අගය එකතු කළ නිෂ්පාදන (Value added products) ලෙස වෙළඳපොළට හඳුන්වා දිය හැකි ඉහළ විභවයක් ඇති ශාකයකි.