නාම විස්තරය
භාෂාවනාමය

සිංහල කොතල හිඹුටු (Kothala Himbutu)

දෙමළ Saptrangi (சப்தரங்கி)

ඉංග්‍රීසි Kothala Himbutu, Lolly Berry

විද්‍යාත්මක Salacia reticulata Wight

සංරක්ෂණ තත්ත්වය
IUCN රතු දත්ත පදිකය: අවම අවධානය යොමු කළ යුතු (Least Concern – LC)

විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය

රාජධානිය: Plantae
ගෝත්‍රය: Celastrales
කුලය: Celastraceae
ගණය: Salacia
විශේෂය: S. reticulata

උද්භිද විද්‍යාත්මක විස්තරය
කොතල හිඹුටු යනු ශ්‍රී ලංකාව, ඇන්ඩමාන් දූපත් සහ ඉන්දියාවට ආවේණික ගිනිකොන දිශාවේ ලියනා (liana) ශාකයකි. තෙත් නිවර්තන වනාන්තරවල ශාඛා ඔස්සේ ගැවසෙමින් ඉහළ නගින මෙම ශාකය දර්ශනීය කුඩා කොළ-කහ මල් ගොකඩ ගසා, කහ-රතු ගෙඩි 맺. කඳ හා මුල් දුඹුරු- අළු පැහැති අතර, ලාටෙක්ස් ස්‍රාවය ස්වල්පයකි. පත්‍ර ඕවල් හැඩැති, ගතිය ශක්තිමත් ය.

ව්‍යාප්තිය සහ වාසස්ථාන
ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපීය වනාන්තරවල හා අර්ධ-ශුෂ්ක ප්‍රදේශවල බහුලව දකිය හැකිය. ඉන්දියාවේ දකුණු ප්‍රදේශ, ඇන්ඩමාන් දූපත් ආශ්‍රිතව ද මෙය හමු වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ ගම්බද ප්‍රදේශවල ගෙවතු ආශ්‍රිතව ද පෝෂණය කෙරේ.

සංස්කෘතික සහ ආගමික වැදගත්කම
ආයුර්වේද සම්ප්‍රදාය:
ශ්‍රී ලාංකේය ගම්බද ජනතාව අතර අතිශයින් ප්‍රසිද්ධ ඖෂධීය ශාකයකි. ගැමි ජනතාව කොතල හිඹුටු කඳෙහි හරයෙන් ජල කෝප්ප (jugs) සාදා, ඒවායේ ජලය ගබඩා කර රාත්‍රිය ගෙවා ඒ ජලය පානය කිරීමේ සම්ප්‍රදාය ශතවර්ෂ ගණනාවක් ශ්‍රී ලංකාවේ ඇත.

ප්‍රධාන භාවිතයන්
ඖෂධීය භාවිතය: ශ්‍රී ලාංකේය ආයුර්වේදයේ දී රුධිරයේ සීනි මට්ටම පාලනය කිරීම, දියවැඩියා ප්‍රතිකාරය, ස්ථූලතාව, රක්තවාතය (rheumatism) සහ ගොනෝරියා සඳහා ප්‍රතිකාරයට කොතල හිඹුටු ශාකය යොදා ගැනේ. කඳ හා මුල්වල සාරය රුධිරයේ ග්ලූකෝස් (anti-hyperglycemic) නිශේධනයේ ශක්‍යතාව ප්‍රකාශ කරයි. දද, ගඩොළ, ඉදිමුම් ආදී රෝගවලට ද ඉගිලීම භාවිත කෙරේ.
පාරිසරික: ගිනිකොන ආසියාවේ ජෛව විවිධත්වය රකිමින්, ශාකී ලතා ජාලය (liana network) ඔස්සේ වනාන්තර ජීවීන්ට ආශ්‍රය ලබා දේ.

සමාප්තිය
කොතල හිඹුටු ශාකය ශ්‍රී ලාංකේය ආයුර්වේද ශාස්ත්‍රයේ ලාංඡනයක් ලෙස සම්භාවනා ලැබේ. දියවැඩියා ප්‍රතිකාරයෙහි ස්වාභාවික විකල්පයක් ලෙස ලොව පුරා ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනවලට ද ලක්ව ඇත.