නාම විස්තරය

සිංහල : කලටිය (Kalatiya)
දෙමළකුලන්නායි (குலன்னாய் – Kulannai)
ඉංග්‍රීසි : Orange Berry, Ash Shevrai, Gin Berry
විද්‍යාත්මක : Glycosmis pentaphylla

සංරක්ෂණ තත්ත්වය

IUCN රතු දත්ත පදිකය : අවම අවධානය යොමු කළ යුතු (Least Concern – LC)

විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය

රාජධානිය : Plantae
ගෝත්‍රය : Sapindales
කුලය : Rutaceae (දොඩම් කුලය)
ගණය : Glycosmis
විශේෂය : G. pentaphylla

උද්භිද විද්‍යාත්මක විස්තරය

කලටිය යනු මීටර් 1.5 සිට 5ක් පමණ උසට වැඩෙන කුඩා ප්‍රමාණයේ සදාහරිත පඳුරු ශාකයකි (Shrub / Small tree). දොඩම් කුලයට (Rutaceae) අයත් නිසා මෙහි පත්‍ර තලා බැලූ විට ලෙමන් හෝ දොඩම් ලෙලිවලට සමාන සුවඳක් වහනය වේ. පත්‍ර ඝන, තද කොළ පැහැති වන අතර සාමාන්‍යයෙන් පත්‍රිකා 3-5ක් පමණ අඩංගු සංයුක්ත පත්‍ර වේ. මල් ඉතා කුඩා, සුදු පැහැති වන අතර සුවඳවත් ය. මෙහි හටගන්නා ඵල (ගෙඩි) කුඩා, ගෝලාකාර වන අතර, නොඉදුණු විට ලා කොළ පැහැතිය. හොඳින් ඉදුණු විට පාරභාසක රෝස පැහැයක් හෝ ලා තැඹිලි පැහැයක් (Translucent pinkish-orange) ගනී. ගෙඩිය ඇතුළත ශ්ලේෂ්මල වැනි ඇලෙන සුළු පැණි රසැති මදයක් සහ තනි විශාල බීජයක් පවතී.

ව්‍යාප්තිය සහ වාසස්ථාන

ශ්‍රී ලංකාව, ඉන්දියාව, මලයායාව සහ චීනය ඇතුළු නිවර්තන සහ උප-නිවර්තන ආසියානු රටවලට දේශීය ශාකයකි. ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපය, අතරමැදි කලාපය මෙන්ම තෙත් කලාපයේ පහත්බිම් ප්‍රදේශවල ඉතා බහුලව දක්නට ලැබේ. වනාන්තර යටි වියනෙහි (Understory), ද්විතීයික ලැහැබ්වල, ගම්බද වැටවල් අසල සහ විවෘත බිම්වල සෙවන සහිත ස්ථානවල ස්වාභාවිකව වැවේ.

සංස්කෘතික සහ ආගමික වැදගත්කම

ගැමි ව්‍යවහාරය සහ ළමා කාලය : ඇඹිල්ල සහ දං මෙන්ම කලටිය ද ශ්‍රී ලාංකේය ගම්බද දරුවන් අතර ඉතා ජනප්‍රිය වල් පලතුරකි. ලැහැබ්වල වැවෙන කලටිය පඳුරුවලින් ඉදුණු රෝස පැහැති ගෙඩි නෙලා අනුභව කිරීමට ගැමි දරුවන් බෙහෙවින් ප්‍රිය කරති.

දේශීය වෙදකම : සාම්ප්‍රදායික හෙළ වෙදකමේ මෙන්ම ආයුර්වේදයේ ද විවිධ රෝගාබාධ සඳහා බහුලව භාවිත වන ඉතා වටිනා ඖෂධීය ශාකයකි.

ප්‍රධාන භාවිතයන්

ඖෂධීය භාවිතය : කලටිය ශාකයේ මුල්, පත්‍ර සහ පොතු ඖෂධ සඳහා බහුලව යොදා ගැනේ. දේශීය වෙදකමේදී අක්මාව ආශ්‍රිත රෝග (Liver complaints), අතීසාරය, සහ පණු රෝග සඳහා මෙහි මුල් කසාය කර දෙනු ලැබේ. පත්‍ර යුෂ උණ, කැස්ස සහ සෙම් රෝග සඳහාත්, පත්‍ර තලා සාදාගන්නා පත්තු චර්ම රෝග (Eczema, දද, කුෂ්ඨ) සුව කිරීමට බාහිරව ගැල්වීමටත් භාවිත කෙරේ.

ආහාරමය භාවිතය : ඉදුණු කලටිය ගෙඩි සෘජුවම ආහාරයට ගත හැකි අතර ඒවායේ විටමින් සී සහ ප්‍රතිඔක්සිකාරක ගුණ අඩංගු වේ.

ගෘහස්ථ භාවිතය : කලටිය කූරු ඉතා ශක්තිමත් සහ නම්‍යශීලී බැවින් අතීතයේ ගැමියන් කුඩා කූඩ, වට්ටි වැනි දෑ වියන්නට සහ වැටවල් ශක්තිමත් කිරීමට මෙහි අතු භාවිත කර ඇත.

පාරිසරික වැදගත්කම : විවිධ කුඩා පක්ෂීන්, සමනලුන් සහ ලේනුන් වැනි සතුන්ගේ ආහාර ප්‍රභවයකි. විශේෂයෙන්ම ඇතැම් දුර්ලභ සමනල විශේෂවල (Butterflies) දළඹුවන්ගේ ප්‍රධාන ආහාර ශාකයක් (Larval host plant) ලෙස මෙය ක්‍රියා කරයි.

සමාප්තිය

කලටිය යනු අපේ පරිසරයේ බහුලව දකින, බැලූ බැල්මට සාමාන්‍ය පඳුරක් ලෙස පෙනුන ද අතිමහත් ඖෂධීය වටිනාකමකින් යුතු දේශීය ශාකයකි. බටහිර වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලින් පවා මෙහි ඇති පිළිකා නාශක (Anti-cancer) සහ ක්ෂුද්‍ර ජීවී නාශක (Antimicrobial) ගුණ පිළිබඳව සොයාගෙන ඇත. මෙවැනි දේශීය පඳුරු ශාක වල් පැලෑටි ලෙස සලකා විනාශ නොකර රැකගැනීම ජෛව විවිධත්වයට මෙන්ම දේශීය වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රයට ද බෙහෙවින් උපකාරී වේ.