පැණි වරකා වෘක්ෂය (Artocarpus heterophyllus – ‘Pani Waraka’)

නාම විස්තරය

• සිංහල : පැණි වරකා (Pani Waraka), වරකා
• දෙමළ : පලා මරම් (பலா மரம் – Pala Maram) (ප්‍රභේදය: තේන් පලා)
• ඉංග්‍රීසි : Honey Jackfruit, Firm-fleshed Sweet Jackfruit
• විද්‍යාත්මක : Artocarpus heterophyllus* Lam.

සංරක්ෂණ තත්ත්වය

IUCN රතු දත්ත පදිකය : අවම අවධානය යොමු කළ යුතු (Least Concern – LC) (නමුත් උසස්ම තත්ත්වයේ සාම්ප්‍රදායික පලතුරු ප්‍රභේදයක් ලෙස ගෘහස්ථව බෙහෙවින් සුරැකේ).

විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය

• රාජධානිය : Plantae
• ගෝත්‍රය : Rosales
• කුලය : Moraceae (මල්බෙරි/කොස් කුලය)
• ගණය : Artocarpus
• විශේෂය : A. heterophyllus

උද්භිද විද්‍යාත්මක විස්තරය

පැණි වරකා යනු සාමාන්‍ය කොස් වෘක්ෂයටම අයත්, මීටර් 15-25ක් පමණ උසට වැඩෙන, ඝන වියනක් සහිත මහා පරිමාණ සදාහරිත වෘක්ෂයකි. කඳ හෝ අතු කැපූ විට බහුලව ඇලෙන සුළු සුදු කිරි (Latex) ස්‍රාවය වේ. මෙහි ප්‍රධානතම සුවිශේෂී ලක්ෂණය මතු වන්නේ එහි ඵලය (ගෙඩිය) හොඳින් ඉදුණු පසුවය. කොස් ඉදුණු පසු ප්‍රධාන වශයෙන් “වැළ” සහ “වරකා” ලෙස කොටස් දෙකකට බෙදේ. වැළ වළලු බුරුල් සහ සිනිඳු වන අතර, **වරකා වළලු (බික්) ඉතා ඝන, ශක්තිමත් සහ හැපෙනසුළු (Firm and crunchy)** ස්වභාවයක් ගනී. වරකා ප්‍රභේද අතරින් ද අතිශය මිහිරි, මී පැණි වැනි අධික පැණි රසයකින් යුක්ත සහ දීප්තිමත් රන්වන් කහ හෝ තැඹිලි පැහැති වළලු සහිත ප්‍රභේදය “පැණි වරකා” ලෙස හැඳින්වේ. මෙහි වළලු කන විට කටෙහි කෙළ උනන තරම් ප්‍රසන්න සුවඳක් සහ රසයක් පවතී.

ව්‍යාප්තිය සහ වාසස්ථාන

ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉන්දියාව ඇතුළු නිවර්තන ආසියානු කලාපය පුරා බහුලව ව්‍යාප්තව පවතී. ශ්‍රී ලංකාවේ තෙත් සහ අතරමැදි කලාපීය පහත්බිම් මෙන්ම උඩරට පහළ ප්‍රදේශවල ගෙවතු ආශ්‍රිතව ඉතා සශ්‍රීකව වගා කෙරේ. වියළි කලාපයේ ද ජල හිඟයකින් තොර ගෙවතු සහ නිම්නවල මෙය හොඳින් වැවේ.

සංස්කෘතික සහ ආගමික වැදගත්කම

දේශීය පලතුරු සංස්කෘතිය : ශ්‍රී ලාංකේය ජන සමාජය තුළ පැණි වරකා යනු පලතුරකටත් වඩා එහා ගිය අභිමානවත් දායාදයකි. පැරණි ගැමියන් තමන්ගේ ගෙවත්තේ හොඳ පැණි වරකා ගසක් තිබීම මහා භාග්‍යයක් ලෙස සැලකූහ. අසල්වාසීන් සහ නෑදෑයන් සමඟ ඉදුණු වරකා ගෙඩියක් කපා බෙදාහදා ගැනීම සිංහල ගැමි සංස්කෘතියේ අලංකාර සිරිතකි.

දේශීය සාහිත්‍යය : ජනකවි සහ සාම්ප්‍රදායික කථාන්දරවල අතිශය මිහිරි, වටිනා සහ දුර්ලභ දේ උපමා කිරීම සඳහා “පැණි වරකා” යන වදන බහුලව භාවිත කර ඇත.

ප්‍රධාන භාවිතයන්

ආහාරමය භාවිතය : පැණි වරකා වළලු සෘජුවම අනුභව කරන ඉතා රසවත් දේශීය පලතුරකි. එහි ස්වභාවික සීනි (Fructose & Sucrose), විටමින් A, විටමින් C, පොටෑසියම් සහ තන්තු (Fiber) බහුලව අඩංගු වේ. වර්තමානයේ පැණි වරකා මද භාවිත කර ඉතා උසස් තත්ත්වයේ අයිස්ක්‍රීම්, පුඩිං, ජෑම්, විජලනය කළ වරකා වළලු (Dried jackfruit) සහ වරකා දෝසි වැනි අගය එකතු කළ නිෂ්පාදන සකස් කෙරේ. මීට අමතරව මෙහි ඇති විශාල බීජ (කොස් ඇට) ද තම්බා හෝ පුළුස්සා ආහාරයට ගනී.

දැව (Timber) : සාමාන්‍ය කොස් දැවයටම සමාන වන අතර, රන්වන් කහ පැහැති, වේයන්ගෙන් තොර, අතිශය කල්පවතින උසස්ම ගණයේ දැවයකි. නිවාස ඉදිකිරීමට සහ වටිනා ගෘහ භාණ්ඩ සැකසීමට යොදා ගැනේ (දැව පිණිස කොස්/වරකා ගස් කැපීම රජය මඟින් සීමා කර ඇත).

ඖෂධීය භාවිතය : වරකා ආහාරයට ගැනීම මඟින් ශරීරයට ක්ෂණික ශක්තියක් ලැබෙන අතර ආහාර ජීර්ණය ක්‍රමවත් වේ. මෙහි ඇති ප්‍රතිඔක්සිකාරක ගුණ සමේ සෞඛ්‍යය වර්ධනය කිරීමට දායක වේ.

සමාප්තිය

පැණි වරකා යනු අපේ රටේ ආහාර සුරක්ෂිතතාවයට මෙන්ම පලතුරු විවිධත්වයට ද අමිල මෙහෙවරක් ඉටු කරන සැබෑ ස්වභාවික රසකැවිල්ලකි. බද්ධ කරන ලද (Grafted) පැණි වරකා පැළ වර්තමානයේ ඉතා කෙටි කලකින් පලදාව ලබා දෙන බැවින්, හරිත ගෙවතු වගා වැඩසටහන් යටතේ මෙවැනි වටිනා දේශීය ප්‍රභේද වගා කිරීම සහ සුරැකීම අනාගත පරපුර උදෙසා කෙරෙන මහඟු ආයෝජනයකි.